Active आणि Passive Voice म्हणजे काय?
इंग्रजी व्याकरणात, क्रियापदाचे स्वरूप (Voice) हे दर्शवते की वाक्यातील कर्ता (Subject) क्रिया करत आहे की त्याच्यावर क्रिया घडत आहे. हे दोन प्रकारचे असतात: Active Voice आणि Passive Voice.
Active Voice
जेव्हा वाक्यात कर्ता (Subject) क्रिया करत असतो आणि तो वाक्यात प्रमुख असतो, तेव्हा ते वाक्य Active Voice मध्ये असते. उदा. ‘Rahul wrote a letter.’ (राहुलने पत्र लिहिले.) येथे ‘Rahul’ हा कर्ता आहे आणि तो पत्र लिहिण्याची क्रिया करत आहे.
Passive Voice
जेव्हा वाक्यात कर्मावर (Object) क्रिया घडत असते आणि ते कर्म वाक्यात प्रमुख असते, तेव्हा ते वाक्य Passive Voice मध्ये असते. उदा. ‘A letter was written by Rahul.’ (राहुलद्वारे पत्र लिहिले गेले.) येथे ‘A letter’ हे कर्म आहे ज्यावर क्रिया घडली आहे.
दैनंदिन बोलण्यात आणि लेखनात दोन्हीचा उपयोग होतो. ‘कोणी केले’ हे सांगायचे असेल तर Active Voice योग्य आहे. पण जेव्हा कर्ता अज्ञात असतो किंवा क्रियेचा परिणाम महत्त्वाचा असतो (उदा. ‘रस्ता दुरुस्त झाला’ किंवा ‘चोर पकडला गेला’), तेव्हा Passive Voice नैसर्गिक वाटतो.
Active ते Passive Voice: ५ महत्त्वाचे नियम
कोणत्याही वाक्याचे Active मधून Passive मध्ये रूपांतर करताना खालील ५ मूलभूत नियमांचे पालन करावे लागते:
- कर्म (Object) कर्ता (Subject) बनते: Active वाक्यातील कर्म Passive वाक्याचा नवीन कर्ता बनते.
- काळानुसार सहाय्यक क्रियापद (Helping Verb) निवडा: नवीन कर्त्याच्या एकवचन/अनेकवचन आणि मूळ वाक्याच्या काळानुसार योग्य सहाय्यक क्रियापद वापरावे.
- नेहमी क्रियापदाचे तिसरे रूप (V3): Passive Voice चा सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे मुख्य क्रियापद नेहमी Past Participle (V3) स्वरूपातच वापरले जाते.
- ‘by’ चा वापर: नवीन कर्माच्या (मूळ कर्ता) आधी सामान्यतः ‘by’ जोडले जाते. (काही विशिष्ट क्रियापदांशिवाय)
- कर्ता (Subject) कर्म (Object) बनते: मूळ कर्त्याला Object Case मध्ये बदलून वाक्याच्या शेवटी लिहिले जाते.
हे नियम सकर्मक क्रियापदांनी (Transitive Verbs) युक्त असलेल्या वाक्यांना लागू होतात. ज्या वाक्यांमध्ये कर्म नसते, त्यांचे Passive Voice सहसा बनत नाही.
सर्वनामांचे रूपांतर (Pronoun Conversion)
Voice बदलताना सर्वनामांच्या रूपात बदल होतो. Active वाक्यातील कर्ता जेव्हा Passive वाक्यात कर्म बनतो, तेव्हा त्याचे Object Case रूप वापरले जाते. तसेच, Active वाक्यातील कर्म जेव्हा Passive वाक्यात कर्ता बनते, तेव्हा त्याचे Nominative Case रूप वापरले जाते.
| Active Subject | Passive Object | उदाहरण |
|---|---|---|
| I | me | He helps me → I am helped by him. |
| He | him | She knows him → He is known to her. |
| She | her | They saw her → She was seen by them. |
| They | them | They saw her → She was seen by them. |
| Who | Whom | Who wrote this? → By whom was this written? |
टीप: ‘You’ आणि ‘It’ चे रूप दोन्ही स्थितीत सारखेच राहते. व्यक्तींची नावे (उदा. Rohan, Priya) बदलत नाहीत.
काळानुसार Active आणि Passive Voice चे सूत्र (Tense-wise Chart)
सर्व १२ काळांपैकी फक्त ८ काळांचेच Passive Voice मध्ये रूपांतर करता येते. खालील तक्त्यामध्ये महत्त्वाच्या काळांचे सूत्र दिले आहेत:
१. Present Tense
- Simple Present: Sub + V1/V5 + Obj → Obj + is/am/are + V3 + by + Sub
- Present Continuous: Sub + is/am/are + V4 + Obj → Obj + is/am/are + being + V3 + by + Sub
- Present Perfect: Sub + has/have + V3 + Obj → Obj + has/have + been + V3 + by + Sub
२. Past Tense
- Simple Past: Sub + V2 + Obj → Obj + was/were + V3 + by + Sub
- Past Continuous: Sub + was/were + V4 + Obj → Obj + was/were + being + V3 + by + Sub
- Past Perfect: Sub + had + V3 + Obj → Obj + had + been + V3 + by + Sub
३. Future Tense
- Simple Future: Sub + will/shall + V1 + Obj → Obj + will/shall + be + V3 + by + Sub
- Future Perfect: Sub + will have + V3 + Obj → Obj + will have been + V3 + by + Sub
लक्षात ठेवा: Continuous Tense मध्ये ‘being’ आणि Perfect Tense मध्ये ‘been’ जोडले जाते.
महत्त्वाची माहिती: Present Perfect Continuous, Past Perfect Continuous, Future Continuous आणि Future Perfect Continuous Tense यांचे Passive Voice बनत नाही.
Modal Verbs आणि Imperative Sentences चे नियम
सामान्य काळांव्यतिरिक्त, Modal Verbs (Can, Could, May, Might, Should, Must) आणि Imperative (आज्ञा, सल्ला, विनंती) वाक्यांचे नियम थोडे वेगळे आहेत.
Modal Verbs
Modal Verb नंतर ‘be’ जोडून क्रियापदाचे तिसरे रूप (V3) वापरले जाते.
सूत्र: Modal + be + V3
उदाहरण: ‘You must do this work.’ → ‘This work must be done by you.’
Imperative Sentences
- आज्ञा (Order/Command): Let + Object + be + V3
उदाहरण: ‘Shut the door.’ → ‘Let the door be shut.’ - सल्ला (Advice/Moral Duty): Object + should + be + V3
उदाहरण: ‘Help the poor.’ → ‘The poor should be helped.’ - विनंती (Request): वाक्याची सुरुवात ‘You are requested to + V1…’ ने होते.
उदाहरण: ‘Please sit down.’ → ‘You are requested to sit down.’
Active Passive Voice Rules Chart PDF डाउनलोड करा
हे सर्व नियम, सूत्रे आणि उदाहरणे एकाच ठिकाणी PDF स्वरूपात मिळवण्यासाठी तुम्ही ‘Active and Passive Voice Rules Chart’ डाउनलोड करू शकता. परीक्षेच्या वेळी जलद उजळणीसाठी हे खूप उपयुक्त ठरते.
विद्यार्थ्यांसाठी खास सल्ला
व्याकरणाचे नियम केवळ पाठ करण्याऐवजी त्यांचा अर्थ समजून घेण्याचा प्रयत्न करा. Active Voice चा उद्देश कर्ता दर्शवणे आहे, तर Passive Voice चा उद्देश क्रियेचा परिणाम किंवा कर्म दर्शवणे आहे. हे लक्षात ठेवल्यास नियम आपोआप सोपे वाटतील. प्रत्येक काळातील किमान १० वाक्यांचा सराव करा.
अक्सर विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
१. कोणत्या Tenses चे Passive Voice बनत नाही?
Present Perfect Continuous, Past Perfect Continuous, Future Continuous आणि Future Perfect Continuous Tense यांचे Passive Voice बनत नाही.
२. Intransitive Verb चे Passive Voice का बनत नाही?
Intransitive Verb (अकर्मक क्रियापद) सोबत कर्म (Object) नसते. Passive Voice बनवण्यासाठी कर्माला कर्ता बनवणे आवश्यक असल्याने, कर्म नसलेल्या वाक्यांचे Passive Voice बनत नाही.
३. Active Passive Voice मध्ये V3 चा वापर कधी होतो?
Passive Voice च्या प्रत्येक वाक्यात नेहमी क्रियापदाचे तिसरे रूप (V3 / Past Participle) वापरले जाते, मग मूळ वाक्य कोणत्याही काळात असो.
४. ‘by’ व्यतिरिक्त इतर Prepositions चा वापर Passive Voice मध्ये होतो का?
होय, काही विशिष्ट क्रियापदांसोबत ‘by’ ऐवजी इतर Prepositions वापरले जातात. उदा. ‘Know’ आणि ‘Marry’ सोबत ‘to’, ‘Surprised’ आणि ‘Shocked’ सोबत ‘at’, तर ‘Satisfied’ सोबत ‘with’ वापरले जाते.
