పోలీసులు FIR నమోదు చేయకపోతే ఏం చేయాలి? BNSS 173, Zero FIR, SP ఫిర్యాదు

News Vivek Hardaha November 11, 2026

पोलीस ठाण्याच्या मदत कक्षात लेखी तक्रार देणाऱ्या नागरिकाचे सांकेतिक चित्र

సమాచార పరిశీలన: 11 నవంబర్ 2026.

పోలీసులు FIR నమోదు చేయకపోతే ఏమి చేయాలి? BNSS 173 ప్రకారం cognizable offence సమాచారాన్ని పోలీసు స్టేషన్‌కు ఇవ్వవచ్చు. స్టేషన్ నిరాకరిస్తే ఎస్పీకి రాతపూర్వకంగా పంపే మార్గం, అవసరమైతే మేజిస్ట్రేట్ సహాయం మరియు Zero FIR గురించి తెలుసుకోవాలి. నేరం స్వభావం, నిజమైన పత్రాలు మరియు భద్రత అనేవి ముఖ్యమైనవి.

పోలీసులు FIR నమోదు చేయకపోతే — ముఖ్యాంశాల చిత్రసారాంశం — ముఖ్యాంశాల చిత్రసారాంశం

పోలీసులు FIR నమోదు చేయకపోతే మొదట ఏమి తెలుసుకోవాలి?

పోలీసు స్టేషన్‌లో ఫిర్యాదు ఇచ్చిన వెంటనే ప్రతి విషయానికి FIR తప్పనిసరిగా వస్తుందని అనుకోవడం పొరపాటు. ముందుగా మీ సమాచారంలో ఏదైనా cognizable offence అంటే పోలీసులకు చట్ట ప్రకారం కేసు నమోదు చేసి దర్యాప్తు చేసే అధికారం ఉన్న నేరానికి సంబంధించిన అంశాలున్నాయో చూడాలి. మరోవైపు non-cognizable ఘటనలో ఫిర్యాదును నమోదు చేసి సంబంధిత మేజిస్ట్రేట్ దగ్గరకు పంపే విధానం వేరుగా ఉండవచ్చు. జీరో FIR కూడా ఒక నిర్దిష్ట భావన: నేరం జరిగిన స్టేషన్ పరిధి వేరైనా cognizable offence సమాచారాన్ని పోలీసు స్టేషన్‌కు ఇవ్వవచ్చు. ఫిర్యాదు స్వీకరించనందుకు కలిగే ఆందోళన సహజమే అయినా మీ విషయాన్ని చట్టబద్ధంగా వర్గీకరించడం ముఖ్యం.

ఫిర్యాదులో తేదీ, సమయం, స్థలం, జరిగిన సంఘటన, సంబంధిత వ్యక్తుల గుర్తింపు, నిజమైన సాక్ష్యాలు రాయండి. మీరు ప్రత్యక్షంగా చూసినవి, ఇతరులు చెప్పినవి వేరుచేయండి. కేవలం ‘నాకు FIR కావాలి’ అని బిగ్గరగా చెప్పడం కంటే వాస్తవం స్పష్టంగా ఇవ్వడం ఉపయోగకరం. బాధితుడి తక్షణ భద్రతకు ముప్పు ఉంటే మొదట అత్యవసర సహాయం పొందాలి.

BNSS సెక్షన్ 173 ప్రకారం పోలీసుల బాధ్యత

2024 జూలై 1 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) సెక్షన్ 173 cognizable offence సమాచారానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక నిబంధన. పోలీసు స్టేషన్ ఇన్‌చార్జ్‌కు నేరం జరిగిన ప్రదేశం తమ పరిధిలో లేకపోయినా సమాచారం ఇవ్వవచ్చని ఈ సెక్షన్ వివరిస్తుంది. మౌఖికంగా ఇచ్చిన సమాచారాన్ని రాతపూర్వకంగా మార్చి ఫిర్యాదు చేసిన వ్యక్తికి చదివి వినిపించి సంతకం తీసుకునే నియమం ఉంటుంది. ఎలక్ట్రానిక్ కమ్యూనికేషన్ ద్వారా సమాచారం ఇచ్చిన సందర్భంలో ఫిర్యాదుదారు మూడు రోజుల్లో సంతకం చేయాలన్న షరతు కూడా ముఖ్యమైనది. ఇది ‘WhatsApp పంపితే వెంటనే FIR నంబర్ వస్తుంది’ అనే హామీ కాదు.

ఆన్‌లైన్ లేదా ఇమెయిల్ ఫిర్యాదు చేసినప్పుడు నిజమైన ప్రభుత్వ పోర్టల్ లేదా పోలీసు స్టేషన్ అధికారిక మార్గం వాడాలి. దాఖలైన సమాచారం గురించి acknowledgment, తేదీ, అవసరమైన సంతకం, పోలీసు స్పందనను భద్రపరచండి. ఒక సమాచారాన్ని ఎలా నమోదు చేయాలి అనే ప్రశ్న మరియు ఆ కేసులో నిందితుడు దోషి అవుతాడా అనే ప్రశ్న పూర్తిగా వేరు. FIR అనేది దర్యాప్తు ప్రారంభానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక సమాచారం, తుది తీర్పు కాదు.

Zero FIR అంటే ఏమిటి? వేరే జిల్లా ఘటన అయితే?

మీకు సంబంధించిన సంఘటన వేరే జిల్లా లేదా రాష్ట్రంలో జరిగిందని స్థానిక స్టేషన్ ‘మా పరిధి కాదు’ అని మాత్రమే చెప్పినప్పుడు BNSS 173(1)లోని భౌగోళిక పరిమితిని అతిక్రమించి సమాచారం స్వీకరించే విధానం ముఖ్యమవుతుంది. సాధారణంగా దీనిని Zero FIR అని వ్యవహరిస్తారు. అసలు నేర స్థలానికి సంబంధించిన సరైన స్టేషన్‌కు తర్వాత కేసును బదిలీ చేసే చర్య ఉండవచ్చు. ప్రతి పరిపాలనా దశ వెంటనే ఒకే సమయంలో జరుగుతుందని ఊహించరాదు. ఫిర్యాదు కాపీ, నంబర్, బదిలీ సమాచారం అందితే భద్రపరచండి. ముఖ్యంగా తీవ్రమైన హింస, లైంగిక నేరం లేదా అత్యవసర ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు పరిధి పేరుతో సహాయం ఆలస్యం కావడం ప్రమాదకరం.

ఒకే సంఘటన కోసం అనేక స్టేషన్లలో వేర్వేరు కథలతో ఫిర్యాదులు రూపొందించకండి. మొదట ఎక్కడ ఏ వివరాలు ఇచ్చారో ప్రతి కాపీలో స్పష్టంగా చెప్పండి. ఘటన ప్రదేశం గురించి సందేహం ఉంటే అంచనాను నిజమని రాయకండి. విచారణలో స్థానిక అధికారులకు సత్యమైన సహకారం ఇవ్వడం ఉపయోగకరం. అత్యవసర రక్షణ మరియు FIR రిజిస్ట్రేషన్ అనే ప్రక్రియలను వేరుగా అర్థం చేసుకోండి.

పోలీసు అధికారి FIR నిరాకరిస్తే SP దగ్గరకు ఎలా వెళ్లాలి?

BNSS సెక్షన్ 173(4)లో పోలీసు స్టేషన్ ఇన్‌చార్జ్ సమాచారం నమోదు చేయనప్పుడు ఆ సమాచారం సారాంశాన్ని రాతపూర్వకంగా సంబంధిత Superintendent of Policeకి పోస్టు ద్వారా పంపే మార్గాన్ని పేర్కొంటుంది. SPకి cognizable offence జరిగినట్లు సంతృప్తి కలిగితే స్వయంగా దర్యాప్తు చేయడం లేదా తన కింద ఉన్న అధికారి ద్వారా దర్యాప్తు చేయించడం వంటి చర్యలు తీసుకోవచ్చు. ఇక్కడ సాధారణ ఫిర్యాదు కాపీతో పాటు పోలీసు స్టేషన్ వివరాలు, కలిసిన తేదీ, ఇచ్చిన acknowledgment లేకపోతే ఆ విషయం, అందుబాటులో ఉన్న ప్రాథమిక ఆధారాలు పొందుపరచండి.

SP కార్యాలయానికి పంపిన లేఖ రిజిస్టర్డ్ పోస్టు రసీదు, ట్రాకింగ్ నంబర్ మరియు నిజమైన ఇమెయిల్ ప్రతిని రక్షించండి. ‘SPకి పంపితే 24 గంటల్లో FIR తప్పనిసరిగా నమోదు’ అని ఏ చట్ట ఆధారమూ లేకుండా హామీ ఇవ్వలేం. అధికారి సమాచారాన్ని పరిశీలించి తీసుకునే నిర్ణయం, సంబంధిత నేర స్వభావం మరియు ప్రస్తుత కేసు పరిస్థితి ముఖ్యం. ప్రతిస్పందన లేకపోతే న్యాయస్థానం మార్గాన్ని నిపుణుడితో తెలుసుకోవచ్చు.

మేజిస్ట్రేట్ దగ్గరకు వెళ్లే చట్టబద్ధ మార్గం

పోలీసు స్టేషన్, సంబంధిత ఎస్పీ స్థాయిలో పరిష్కారం దొరకకపోతే BNSS 173(4)కు సంబంధించిన మేజిస్ట్రేట్ మార్గం చూడవచ్చు. సెక్షన్ 175(3) కింద దర్యాప్తు ఆదేశానికి సంబంధించిన షరతులు ఉన్నాయి; దరఖాస్తు సరైన affidavitతో ఉండటం, మేజిస్ట్రేట్ పోలీసు అధికారుల స్పందన పరిశీలించడం వంటి ప్రక్రియలు వర్తించవచ్చు. Bureau of Police Research and Development (BPR&D) ప్రచురించిన BNSS SOP కూడా ఈ దశలను వివరిస్తుంది. అందువల్ల ‘కోర్టులో ఒక కాగితం పెట్టగానే పోలీసులకు అదే రోజు కేసు పెట్టాల్సిందే’ అనే సరళ వాదన చట్టానికి సరిపోదు.

కోర్టులో దాఖలు చేసే పత్రంలో నిజమైన సంఘటన, ముందుగా చేసిన పోలీసు ప్రయత్నాలు, అందుబాటులో ఉన్న రసీదులు, మీకు అవసరమైన ఉపశమనం స్పష్టంగా ఉండాలి. అసత్య affidavit లేదా తయారుచేసిన ఆధారాలు ఇవ్వడం తీవ్రమైన సమస్య. న్యాయపరమైన తేదీలు, అర్హత, ప్రాసెస్ ఫీజు, సరైన కోర్టు పరిధి వంటి విషయాలను స్థానిక న్యాయవాదితో చర్చించండి. ముందుగా చేసిన ప్రతి ఫిర్యాదు సంఖ్య ఒకచోట ఉంచడం తదుపరి దశకు సహాయపడుతుంది.

ప్రాథమిక విచారణ 14 రోజులు అంటే ప్రతి FIRకి వర్తిస్తుందా?

BNSS 173(3) నిర్దిష్ట శిక్ష పరిధిలో ఉన్న కొన్ని cognizable offences సందర్భంలో, పోలీసు అధికారి చట్టం సూచించిన ఉన్నతాధికారి ముందస్తు అనుమతితో preliminary enquiry చేయవచ్చని చెబుతుంది. ఈ విచారణకు 14 రోజుల నిబంధనను కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రస్తావిస్తారు. కానీ అది అన్ని నేరాల్లో FIRని 14 రోజులు అడ్డుకోవడానికి పోలీసులకు సాధారణ అనుమతి కాదు. కేసు తీవ్రత, నేరానికి సూచించబడిన శిక్ష పరిధి, విధించిన చట్టబద్ధ షరతులు ఆధారంగా ప్రక్రియ మారవచ్చు. తీవ్రమైన అత్యవసర నేరాల్లో అప్రమత్తత అవసరం.

పోలీసు ‘విచారణలో ఉంది’ అని చెప్పినప్పుడు అది ఏ నోటీసు, ఏ దశ, మీరు పొందిన అధికారిక reference ఏమిటి అని ప్రశ్నించండి. అధికారికి వాస్తవాలు అందించడం, ప్రాథమిక ఆధారాలు కాపాడడం మంచిది. ఒకే మాటతో పోలీసు తప్పు చేశారని లేదా తప్పు చేయలేదని ప్రకటించడం అవసరం లేదు. ప్రాథమిక విచారణ అనేది న్యాయస్థానం దోషిగా ప్రకటించడమో లేదో నిర్ణయించే తుది విచారణతో ఒకటి కాదు.

Non-cognizable ఫిర్యాదు మరియు FIR ఎందుకు వేరు?

కొన్ని వివాదాలు BNSS సెక్షన్ 174లో చెప్పిన non-cognizable సమాచార పరిధిలోకి రావచ్చు. అటువంటి సందర్భంలో పోలీసు స్టేషన్ సమాచారం సారాంశం నమోదు చేసి ఫిర్యాదుదారుని మేజిస్ట్రేట్ దగ్గరకు సూచించగల విధానం ఉంటుంది; అవసరమైన మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి లేకుండా దర్యాప్తు చేసే అధికారంపై పరిమితులు ఉంటాయి. కొందరు కుటుంబ లేదా ఆస్తి వివాదాల్లో పోలీసు కేవలం acknowledgement ఇచ్చారని ‘నా ఫిర్యాదు నాశనం చేశారు’ అని భావిస్తారు. కానీ ఏ నేర అంశాలు ఉన్నాయి, సంబంధిత ప్రత్యేక చట్టం వర్తిస్తుందా తెలుసుకోవాలి. స్పష్టమైన క్రిమినల్ అంశం ఉన్నా సరైన పరిష్కారం అందలేదంటే దానికి వేరుగా ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.

సివిల్ వివాదాన్ని కేవలం డబ్బు తిరిగి పొందడానికి బలవంతంగా క్రిమినల్ కేసుగా చూపడం తప్పుడు మార్గం. మరోవైపు హింస, నేర బెదిరింపు లేదా మోసం నిజంగా జరిగితే ‘ఇది కుటుంబ విషయం’ అని మాత్రమే పక్కన పెట్టకూడదు. ఒక సాధారణ ఇన్సిడెంట్ రిజిస్టర్ నంబర్, General Diary reference మరియు FIR ఒకే రకం న్యాయ ఫలితం కలిగించవు. మీకు ఇచ్చిన పత్రం ఏది అన్నది చదవండి.

ఫిర్యాదు రాసేటప్పుడు ఉపయోగపడే నమూనా మరియు చెక్‌లిస్ట్

సంబంధిత పోలీసు స్టేషన్ ఇన్‌చార్జ్‌కు: ‘నేను [పేరు]. [తేదీ] [స్థలం] వద్ద [నిజంగా జరిగిన సంఘటన] జరిగింది. నా వద్ద [వాస్తవమైన పత్రాలు/సాక్షులు] ఉన్నారు. ఈ సమాచారాన్ని సంబంధిత చట్టం ప్రకారం స్వీకరించి తగిన acknowledgment ఇవ్వాలని కోరుతున్నాను. అదనపు సమాచారం అవసరమైతే [సురక్షిత సంప్రదింపు] ద్వారా తెలియజేయవచ్చు.’ ఇది కేవలం నిజమైన అంశాలను క్రమబద్ధం చేయడానికి ఉదాహరణ; ఏ ప్రత్యేక కేసులో తప్పనిసరి ఫార్మాట్ కాదు.

రెండు కాపీలు తీసుకెళ్లండి; అసలు పత్రాలు అనుమతి లేకుండా వదలవద్దు. ఫోన్‌లో ఫోటో, మెసేజ్, ఆడియో ఉన్నప్పుడు వాటి అసలు రికార్డును మార్చవద్దు. గోప్యమైన వైద్య లేదా లైంగిక నేరాలకు సంబంధించిన సమాచారం పబ్లిక్ సోషల్ మీడియాలో ప్రచురించవద్దు. అవసరమైన వైద్య చికిత్స, వ్యక్తిగత రక్షణ మరియు న్యాయ సహాయం మొదట ప్రాధాన్యం. FIR నమోదైతే తదుపరి దర్యాప్తు జరుగుతుంది; ఫిర్యాదు అందుకున్న వెంటనే ప్రతీ ఆరోపణ రుజువు అవుతుందని కాదు.

సాధారణ అపోహలు మరియు సరైన ముగింపు

‘జీరో FIR అసలు FIR కాదు’ అనే మాట సరైంది కాదు; పరిధి సమస్యలో చట్టబద్ధ రిజిస్ట్రేషన్ ప్రాముఖ్యం ఉంది. ‘ఇమెయిల్ పంపితే సంతకం అవసరం లేదు’ అనడమూ తప్పే; BNSS 173 ఎలక్ట్రానిక్ సమాచారానికి మూడు రోజుల సంతకం నిబంధన చెబుతుంది. ‘పోలీసు ఏ ఫిర్యాదుకైనా FIR చేయాల్సిందే’ అనే వాక్యం non-cognizable విభజనను దాటవేస్తుంది. ‘SPకి లేఖతో వెంటనే న్యాయం ఖాయం’ అనేది హామీ ఇవ్వలేని విషయం. ప్రతి కేసులో వాస్తవం, పోలీసు స్పందన, అధికారిక పత్రాలు మరియు సంబంధిత న్యాయ ప్రక్రియ ఉపయోగపడతాయి.

చట్టబద్ధ హక్కుల గురించి తెలుసుకోవడం అంటే పోలీసులతో గొడవపడటం కాదు. ప్రశాంతంగా లేఖ, రసీదు, తేదీ ఆధారాలు నమోదు చేయడం; అవసరమైతే ఉన్నతాధికారి లేదా న్యాయస్థానాన్ని సరైన పద్ధతిలో ఆశ్రయించడం బాధ్యతాయుతమైన మార్గం. అత్యవసర హింస ప్రమాదం ఉన్నప్పుడు సాధారణ ఫిర్యాదు సమయాన్ని ఎదురుచూడకుండా రక్షణ పొందండి. తప్పుడు కథ కంటే నిజమైన చిన్న వివరాలే మీకు ఎక్కువ మేలు చేస్తాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

పోలీసులు FIR తీసుకోకపోతే ఎక్కడ ఫిర్యాదు?

ముందుగా సమాచారాన్ని స్పష్టంగా ఇచ్చి రసీదు అడగండి; BNSS 173(4) ప్రకారం సంబంధిత SP, తర్వాత తగిన న్యాయస్థాన మార్గం ఉండవచ్చు.

Zero FIR ఎక్కడ ఇవ్వవచ్చు?

Cognizable offence సమాచారాన్ని నేరం జరిగిన పోలీసు స్టేషన్ పరిధి బయట కూడా ఇవ్వవచ్చని BNSS 173(1) చెబుతుంది.

Online FIRకి సంతకం అవసరమా?

BNSS 173 ప్రకారం ఎలక్ట్రానిక్ సమాచారం రికార్డ్ కావడానికి నిర్దిష్టంగా మూడు రోజుల్లో సంతకం అవసరం.

ప్రతి ఫిర్యాదూ FIR అవుతుందా?

అలా కాదు. Cognizable, non-cognizable వివాదాల ప్రక్రియ వేరు; BNSS 174 కూడా చూడాలి.

SPకి లేఖ పంపితే FIR వెంటనే వస్తుందా?

ఫలితానికి హామీ లేదు. అధికారులు చట్టం మరియు అందించిన సమాచారాన్ని పరిశీలించి చర్య తీసుకుంటారు.

14 రోజుల విచారణ అన్ని నేరాలకు వర్తిస్తుందా?

కాదు. BNSS 173(3)లోని ప్రత్యేక షరతులకు మాత్రమే అది సంబంధించి ఉంటుంది.

అధికారిక చట్ట మూలాలు

చట్టపరమైన సూచన: సాధారణ అవగాహన కోసం మాత్రమే. నేరం తీవ్రత, రాష్ట్ర ప్రక్రియ, నిర్దిష్ట కేసు పరిస్థితి మరియు న్యాయస్థాన ఉత్తర్వులను బట్టి స్థానిక న్యాయవాదిని సంప్రదించాలి.