కోర్టు సమన్లు తీసుకోకపోతే ఏమవుతుంది? BNSS 71, వారెంట్, హాజరు నియమాలు

News Vivek Hardaha November 11, 2026

अदालत के समन और तारीख पर अधिवक्ता से सलाह लेती महिला / A woman reviewing a court summons and calendar with an advocate

చట్ట సమీక్ష: 11 నవంబర్ 2026.

కోర్టు సమన్లు తీసుకోకపోతే ఏమవుతుంది? అది తిరస్కరించినంత మాత్రాన కేసు ఆగిపోదు. BNSS 71లో సాక్షి సమన్లు సరైన విధంగా అందినట్లు న్యాయస్థానం పరిగణించే పరిస్థితులు ఉన్నాయి. కానీ ప్రతి సమన్లు వారెంట్ కాదు; సివిల్, క్రిమినల్ కేసుల విధానాలు వేరు.

కోర్టు సమన్లు తీసుకోకపోతే — ముఖ్యాంశాల చిత్రసారాంశం — ముఖ్యాంశాల చిత్రసారాంశం

కోర్టు సమన్లు అంటే ఏమిటి? అరెస్ట్ వారెంట్‌తో తేడా

కోర్టు సమన్లు అనేది నిర్దిష్ట తేదీన హాజరు కావాలని లేదా అవసరమైన పత్రాలు సమర్పించాలని కోర్టు ఇచ్చే అధికారిక ఆదేశం. ఒక వ్యక్తికి సమన్లు వచ్చిందంటే ఆయన దోషిగా తేలినట్లు కాదు. కేసులో ప్రతివాది, నిందితుడు, సాక్షి, సంబంధిత పత్రాలు సమర్పించే వ్యక్తి వంటి పాత్రల్లో ఎవరికైనా సమన్లు రావచ్చు. వారెంట్ మాత్రం వేరే చట్టబద్ధ ప్రక్రియ; పోలీసు లేదా సంబంధిత అధికారికి నిర్దిష్ట చర్య తీసుకునే న్యాయాధికారాన్ని ఇవ్వవచ్చు. కేవలం సమన్లు ఫోటో వాట్సాప్‌లో రావడం వల్ల వెంటనే జైలుకు వెళ్లాలి అని భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ నిజమైన కోర్టు ఆదేశాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయడం ప్రమాదం కావచ్చు.

మీరు సివిల్ కేసులో ఉన్నారా, క్రిమినల్ కేసులో ఉన్నారా ముందుగా నిర్ధారించుకోండి. BNSS 2023లో క్రిమినల్ సమన్లు, వాటి సర్వీస్‌కు సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి. సివిల్ వ్యవహారాల్లో Code of Civil Procedure, 1908తో పాటు ఆయా కోర్టుల నియమాలు చూడాలి. ఈ రెండు వ్యవస్థలను కలిపి ‘ప్రతి కేసులో ఒకే ఫలితం’ అనడం తప్పు.

సమన్లు తీసుకోకపోతే కేసు ఆగిపోతుందా?

సమన్లు తీసుకోకుండా తిరస్కరించడం ద్వారా కోర్టు కేసు ఆటోమేటిక్‌గా మూసివేయబడదు. చట్టం కొన్ని పరిస్థితుల్లో కోర్టు ఆదేశాన్ని ఎలా అందించాలి అనే ప్రత్యామ్నాయ విధానాలను అందిస్తుంది. వ్యక్తిగతంగా ఇవ్వడానికి చేసిన ప్రయత్నం, పోస్టులో పంపిన సమాచారం, సరైన చిరునామా, డెలివరీ రుజువు వంటి అంశాలను న్యాయస్థానం పరిశీలించవచ్చు. కోర్టు నిజంగా చట్టబద్ధంగా సమన్లు అందించబడిందా అని నిర్ణయించాల్సి ఉంటుంది. అందుకే ‘నేను సంతకం పెట్టలేదు కాబట్టి నాకేమీ జరగదు’ అనే వాదన ప్రమాదకరం.

కానీ గుర్తుతెలియని వ్యక్తి ఖాళీ కాగితం ఇచ్చి సంతకం అడిగితే అది చట్టబద్ధ ఆదేశమే అనుకునే అవసరం లేదు. పేరు, చిరునామా, కేసు నంబర్, కోర్టు పేరు, అధికారి గుర్తింపు, తదుపరి తేదీ పరిశీలించండి. ఏదైనా నిజమైన తప్పు ఉంటే దాన్ని చట్టబద్ధ పద్ధతిలో తెలియజేయండి. ఉద్దేశపూర్వకంగా ఇంట్లో లేనట్లు నటించడం లేదా కుటుంబ సభ్యులకు తప్పుడు సమాచారం చెప్పమని అడగడం పరిష్కారం కాదు. ఆదేశం సరైనదా అనే సందేహం ఉన్నప్పుడు అధికారిక కోర్టు రిజిస్ట్రీ లేదా న్యాయవాది సహాయంతో తెలుసుకోండి.

BNSS సెక్షన్ 71లో ‘refused’ అంటే ఏం జరుగుతుంది?

BNSS సెక్షన్ 71 ప్రత్యేకంగా క్రిమినల్ వ్యవహారంలో సాక్షికి సమన్లు అందించే ఒక విధానాన్ని వివరిస్తుంది. సాక్షికి రిజిస్టర్డ్ పోస్టు లేదా చట్టబద్ధ ఎలక్ట్రానిక్ విధానంలో సమన్లు పంపవచ్చు. పోస్టు ఉద్యోగి సాక్షి సమన్లు స్వీకరించడానికి నిరాకరించాడని నమోదు చేసిన endorsement కోర్టుకు చేరినప్పుడు, ఆ ఆధారం పట్ల కోర్టు సంతృప్తి చెందితే సమన్లు సరైన విధంగా అందినట్లు పరిగణించే అవకాశం ఉంది. ఇక్కడ ముఖ్యమైన పదం ‘కోర్టు సంతృప్తి’; పోస్టులో ‘refused’ అని ఎవరో రాసారంత మాత్రాన అన్ని సందర్భాల్లో తీర్పు ముగిసిపోదు.

ఈ నిబంధనను ప్రతి పోలీసు స్టేషన్ ఫోన్‌కు, ప్రతి సివిల్ కేసుకు లేదా అన్ని రకాల నోటీసులకు అచ్చంగా వర్తింపజేయలేం. సాక్షికి సమన్లు వచ్చిందా, నిందితుడికి వచ్చిందా, కోర్టు ఏ విధంగా జారీ చేసింది అనే భేదాలు అవసరం. 2025 జూలైలో సుప్రీంకోర్టు BNSS సెక్షన్ 35 పోలీసు appearance notice మరియు సెక్షన్ 71 witness summons ఒకే విధానాలు కాదని స్పష్టం చేసిన సందర్భం కూడా ఈ తేడాను గుర్తుచేస్తుంది. పత్రాన్ని పూర్తిగా చదవడం ముఖ్యం.

సమన్లు తీసుకోకపోతే అరెస్ట్ వారెంట్ తప్పనిసరా?

అలా కాదు. BNSS సెక్షన్ 90లో కొన్ని పరిస్థితుల్లో కోర్టు సమన్లకు బదులుగా లేదా అదనంగా వారెంట్ జారీ చేసే అధికారం గురించి నిబంధనలు ఉన్నాయి. అయితే చట్టంలో ఉన్న షరతులు, న్యాయస్థానం కారణాల నమోదు మరియు ఆ వ్యక్తి నిజంగా హాజరు కాకపోవడానికి గల కారణాలు వంటి అంశాలు ముఖ్యమవుతాయి. ఒక్కసారి తేదీ మిస్సయిందంటే వెంటనే non-bailable warrant ఖాయమని చెప్పడం తప్పు. అదే సమయంలో ‘మూడు సార్లు సమన్లు వచ్చినా ఏమీ జరగదు’ అనే ప్రచారం కూడా నిరాధారం.

ఆరోగ్యం బాగోలేకపోవడం, దూరప్రాంతంలో ఉండటం లేదా అసలు పత్రం ఆలస్యంగా అందడం వంటి నిజమైన సమస్యలు ఉంటే కోర్టు తేదీకి ముందే న్యాయవాది ద్వారా తగిన అభ్యర్థన చేయవచ్చు. వ్యక్తిగత హాజరు తప్పనిసరా, ప్రతినిధి ద్వారా తగిన చర్య చేయవచ్చా అనేది కేసు చట్టం, కోర్టు నిర్ణయం ఆధారంగా మారుతుంది. కోర్టు ఇచ్చిన ప్రత్యేక ఉత్తర్వు లేకుండా అనధికార వ్యక్తి చెప్పిన ‘ఈసారి అవసరం లేదు’ అనే మాటను నమ్మవద్దు.

సివిల్ కేసులో హాజరు కాకపోతే ex parte నిర్ణయమా?

సివిల్ కేసులో ప్రతివాదికి చట్టబద్ధంగా సమన్లు అందిన తర్వాత కూడా తగిన కారణం లేకుండా హాజరు కాకపోతే కోర్టు నిర్దిష్ట సందర్భంలో ఆయన లేకుండానే విచారణను ముందుకు తీసుకెళ్లే అవకాశం ఉంటుంది. దీన్ని సాధారణంగా ex parte ప్రక్రియ అంటారు. కానీ ప్రతివాది లేనందుకు మాత్రమే ఫిర్యాదుదారు కోరిన ప్రతి అంశం ఆటోమేటిక్‌గా మంజూరు కావాలి అనే నియమం లేదు. అందుబాటులో ఉన్న సాక్ష్యం, కేసుకు వర్తించే చట్టం, కోర్టు విచారణ ఇంకా ముఖ్యం. సరైన కారణాలు ఉన్నప్పుడు చట్టం అనుమతించే పరిధిలో తర్వాత తగిన ఉపశమనం అడిగే అవకాశం కూడా ఉండవచ్చు.

ఉదాహరణకు ఇల్లు ఖాళీ చేయాలన్న సివిల్ వివాదంలో కోర్టు నోటీసు వచ్చిందనుకుందాం. దాన్ని తీసుకోనందుకు ఆ ఇల్లు వెంటనే ప్రత్యర్థి పేరిట మారిపోదు. కానీ మీ వాదన చెప్పే అవకాశం కోల్పోవచ్చు లేదా ఖరీదైన పరిణామాల్ని ఎదుర్కోవచ్చు. ఇలాంటి పరిస్థితిలో కేసు పత్రాలు, వివాదాస్పద ఆస్తి రికార్డులు, హాజరు తేదీలను న్యాయవాదితో వెంటనే పరిశీలించండి. నిరంతర నిర్లక్ష్యం సమస్యను పెంచుతుంది.

WhatsApp లేదా Emailలో కోర్టు సమన్లు వస్తే నమ్మాలా?

కొన్ని చట్టబద్ధ ప్రక్రియల్లో ఎలక్ట్రానిక్ మార్గం ద్వారా సమన్లు సేవ చేసే అవకాశం ఉంది. అయితే అపరిచిత నంబరు నుంచి వచ్చిన ఒక PDF లేదా ఫోటో అసలు కోర్టు ఆదేశమని తేలిపోదు. ‘Digital arrest’ పేరుతో పోలీసు లేదా కోర్టు అధికారి వేషం వేసి వీడియో కాల్‌లో డబ్బులు అడిగే మోసాలు కూడా ఉన్నాయి. కోర్టు పేరు, కేసు నంబర్, అన్ని పార్టీల పేర్లు, విచారణ తేదీ, ఆదేశంపై ఉన్న ధృవీకరణ వివరాలు మరియు eCourts అధికారిక case status సరిపోతున్నాయో చూడాలి. అజ్ఞాత UPIకి వెంటనే fine కట్టమనే డిమాండ్ మోసానికి ముఖ్యమైన హెచ్చరిక.

అధికారికంగా వెబ్‌సైట్ తెరవడానికి మీరే చిరునామా టైప్ చేయండి; అపరిచిత వ్యక్తి పంపిన అనుమానాస్పద లింకును తక్షణం నొక్కవద్దు. నిజమైన కోర్టు పత్రం ఉన్నా వ్యక్తిగత OTP, బ్యాంకు PIN అడగడం సాధారణ సమన్ల ధృవీకరణ కాదు. వీడియో కాల్‌లో ఎవరో న్యాయమూర్తిలా కనిపించారని చెప్పి డబ్బులు పంపడం ప్రమాదకరం. కేసు నంబర్ ధృవీకరణలో ఇబ్బంది ఉంటే స్థానిక కోర్టు రిజిస్ట్రీ లేదా న్యాయవాదిని సంప్రదించండి.

ఇంటికి సమన్లు వచ్చాక చేయాల్సిన 8 పనులు

మొదట పత్రం, కవర్ మరియు సంబంధిత డెలివరీ సమాచారాన్ని భద్రపరచండి. రెండవది మీ పూర్తి పేరు, చిరునామా మరియు కేసు నంబర్ సరిపోతున్నాయో చూడండి. మూడవది క్రిమినల్, సివిల్ లేదా ప్రత్యేక ట్రైబ్యునల్ వ్యవహారమా గుర్తించండి. నాల్గవది సాక్షిగా పిలిచారా లేక నిందితుడు లేదా ప్రతివాదిగా పిలిచారా స్పష్టం చేసుకోండి. ఐదవది eCourts లేదా సంబంధిత కోర్టు కార్యాలయంతో తేదీ ధృవీకరించండి. ఆరవది నిజమైన పత్రాలు, నోటీసులు, పాత ఉత్తర్వులను ఒకచోట ఉంచండి. ఏడవది హాజరు కుదరకపోతే చట్టబద్ధ అభ్యర్థన గురించి ముందే తెలుసుకోండి. ఎనిమిదవది తదుపరి ఉత్తర్వుల కాపీని భద్రపరచండి.

ప్రతీ పత్రానికి వేరే శీర్షిక, రిఫరెన్స్ నంబర్ ఉండవచ్చు. ‘Summons’, ‘Notice’, ‘Warrant’, ‘Police call’ పదాలను ఒకటిగా చూడకుండా ఆదేశం ఏమి కోరుతోంది అనేది చదవండి. మీరు పత్రం అర్థం చేసుకోలేని భాషలో ఉంటే నమ్మదగిన అనువాద సహాయం తీసుకోండి. తెలియని విషయం కోర్టులో తెలిసినట్లు చెప్పడం, తప్పుడు వైద్య ధృవీకరణ జోడించడం లేదా సాక్షులను ప్రభావితం చేయడం హానికరం.

కోర్టుకు వెళ్లలేకపోతే ఏ అభ్యర్థన చేయాలి?

నిర్దిష్ట రోజున ప్రయాణం చేయలేని నిజమైన కారణం ఉంటే దానిని గమనించకుండా గైర్హాజరు కావడం సరైన మార్గం కాదు. స్థానిక న్యాయవాది ద్వారా సంబంధిత చట్టం ప్రకారం వ్యక్తిగత హాజరుకు మినహాయింపు, వాయిదా లేదా అనుమతించబడే వర్చువల్ హాజరు అవకాశం ఉందా అని తెలుసుకోండి. ప్రతి కేసుకు ఒకే ఫారమ్ లేదా ఒకే కారణం సరిపోదు. కోర్టు రిజిస్ట్రీ పని తీరు, కేసు అత్యవసర స్వభావం మరియు గత ఆదేశాలు మారుతాయి. పిల్లలు లేదా వృద్ధుల ఆరోగ్య సమస్యల విషయంలో ఉన్న నిజమైన ఆధారాలను సక్రమంగా సమర్పించాలి.

ఎవరైనా ‘కొద్ది డబ్బులు చెల్లిస్తే తేదీ మార్చేస్తాం’ అని వ్యక్తిగత ఖాతాకు పంపమంటే జాగ్రత్త. అధికారిక ఫీజులు లేదా కోర్టు ఉత్తర్వులు ధృవీకరించాలి. న్యాయవాది మీ తరఫున హాజరు కావచ్చు అనే అవకాశం ఉన్నా కోర్టు మళ్లీ వ్యక్తిగత హాజరు కోరే అధికారం ఉండవచ్చు. అందుకే నిజమైన ఆదేశం వచ్చేదాకా పాత తేదీని గమనించి ఉంచండి. కోర్టు ఆదేశం గురించి సామాజిక మాధ్యమంలో ఊహలతో రాయొద్దు.

అపోహలు, వాస్తవాలు మరియు చివరి సలహా

అపోహ: సమన్లు స్వీకరించనంత మాత్రాన కేసు ఆగిపోతుంది. వాస్తవం: చట్టబద్ధ సర్వీస్‌కు ఇతర విధానాలు ఉండవచ్చు. అపోహ: సమన్లు అంటే అరెస్ట్. వాస్తవం: వారెంట్ వేరే ప్రక్రియ. అపోహ: ఒకసారి హాజరు కాకపోతే ఇంటిని కుర్కీ చేస్తారు. వాస్తవం: కుర్కీ వంటి తీవ్ర చర్యలకు ప్రత్యేక చట్టపరమైన దశలు అవసరం. అపోహ: ఎలక్ట్రానిక్ సమన్లు ఎప్పుడూ ఫేక్. వాస్తవం: చట్టబద్ధంగా అనుమతించిన డిజిటల్ సర్వీస్ ఉండవచ్చు, అయినా అసలు ధృవీకరణ ముఖ్యం. అపోహ: గుర్తు తెలియని WhatsApp accountకు జరిమానా పంపితే కేసు ముగుస్తుంది. వాస్తవం: నిజమైన కోర్టు రికార్డే ఆధారం.

కోర్టు సమన్లను భయంతో దాచుకోవద్దు. అవి ఎందుకు వచ్చాయి, ఏ పాత్రలో పిలిచారు, ఎప్పుడు హాజరు కావాలి, ఏ పత్రం అవసరం అనేవి స్పష్టంగా తెలుసుకోండి. అవసరమైతే చట్టపరమైన సహాయం తీసుకొని సరైన సమయానికి ప్రతిస్పందించండి. నిజమైన సమాచారం, శాంతమైన వ్యవహారం మరియు అధికారిక రికార్డులే మంచి రక్షణ.