पेनीवाइज कोण आहे? आयटी (IT) मधील जोकर भूत नाही, तर गटारातील राक्षस!

पेनीवाइज कोण आहे? आयटी (IT) मधील जोकर भूत नाही, तर गटारातील राक्षस!

लाल गुब्बारा पाहिला की अनेकांना जोकर आठवतो, पण ‘IT’ (आयटी) चित्रपटातील पेनीवाइज हा केवळ एक जोकर नाही. अनेकजण ‘IT’ चित्रपट किंवा ‘IT’ जोकर भूत आहे का, असे सर्च करतात. पण सत्य यापेक्षा खूप वेगळे आहे. पेनीवाइज हा भूत नसून, डेरी शहराच्या गटारांमध्ये लपलेला एक प्राचीन राक्षस आहे, जो लहान मुलांच्या भीतीवर जगतो. स्टीफन किंगच्या ‘IT’ या प्रसिद्ध कादंबरीतील हे पात्र अनेक दशकांपासून वाचकांना आणि प्रेक्षकांना घाबरवत आहे.

स्टीफन किंगची ‘IT’ ही कादंबरी १९८६ मध्ये प्रकाशित झाली. त्यानंतर १९९० मध्ये आलेल्या मिनीसीरीजमध्ये टिम करी यांनी पेनीवाइजची भूमिका साकारली. २०१७ आणि २०१९ मध्ये आलेल्या चित्रपटांमध्ये बिल स्कार्सगार्ड यांनी पेनीवाइजचे पात्र साकारले. २०२५ मध्ये येणाऱ्या ‘Welcome to Derry’ या नवीन मालिकेने देखील या पात्राला पुन्हा चर्चेत आणले आहे. प्रत्येक वेळी, कथा डेरी नावाच्या एकाच शहरात घडते आणि दर २७ वर्षांनी हा राक्षस पुन्हा परत येतो.

पेनीवाइज भूत का नाही?

भूत हे सहसा मृत व्यक्तीचे पुनरागमन असते. पण ‘IT’ मधील पेनीवाइज हा कधीही माणूस नव्हता. तो विश्वाबाहेरून आलेला एक शिकारी आहे, जो लहान मुलांच्या भीतीचे रूप धारण करतो. जोकरचे रूप निवडणे त्याच्यासाठी सर्वात सोपे आहे, कारण जत्रा, फुगे आणि हशा या गोष्टी लोकांचा विश्वास पटकन जिंकतात. कधी तो कुत्रा बनतो, कधी जोंक, तर कधी एखाद्या लहान मुलाचा मृत भाऊ. चित्रपटांमध्ये जोकरचे रूप अधिक दाखवले जाते, कारण पोस्टरला एका चेहऱ्याची गरज असते.

पेनीवाइजची तुलना ‘The Nun’ किंवा ‘Valak’ सारख्या पात्रांशी केली जाते. हे सर्व पात्र डेमनसारखे (राक्षसी) वाटतात आणि लोक त्यांना भूत म्हणून शोधतात. पण ‘Valak’ च्या मागे एक मध्ययुगीन कथा आहे, तर पेनीवाइजच्या मागे स्टीफन किंगने रचलेले एक चक्र आहे – डेरी शहराचा नकाशा, २७ वर्षांचे चक्र आणि गटाराखालील त्याचे घरटे.

कागदाची नाव आणि गटाराचे तोंड

चित्रपटातील एक प्रसिद्ध दृश्य म्हणजे जॉर्जी डेनबरोची कागदाची नाव. पावसात ती गटारात वाहून जाते आणि तिथून पेनीवाइजचा आवाज येतो. हे दृश्य इतके प्रभावी आहे कारण ते बालपणीच्या एका साध्या गोष्टीला गिळंकृत करते – खेळ. नाव हे खेळणे आहे आणि गटार हे शहराचे पोट. या दोघांच्या मिलनावरच कथा उलगडते.

बिल, बेवर्ली, रिची, एडी, बेन, स्टॅन आणि माइक हे मित्र लहानपणी पेनीवाइजचा सामना करतात आणि मोठे झाल्यावर पुन्हा डेरीला परत येतात. स्टीफन किंगच्या कथेनुसार, भीती एकटी वाढते, पण एकत्र ती कमी होते. चित्रपट देखील हाच नियम वापरतात. प्रेक्षक जोकरचे दात शोधतात, पण कादंबरी शहराच्या आजारावर लक्ष केंद्रित करते. डेरी शहर स्वतःला विसरू इच्छिते आणि या विस्मरणाची किंमत लहान मुले चुकवतात.

तीन चेहरे, एक लाल गुब्बारा

१९९० च्या मिनीसीरीजमधील पेनीवाइज अधिक विनोदी वाटतो, तर २०१७ च्या चित्रपटातील पेनीवाइज शांत आणि भेदक नजरेचा आहे. अनेकजण विचारतात की ‘खरा पेनीवाइज कोणता?’ याचे उत्तर सोपे आहे – दोन्ही अभिनय आहेत. तिसरा चेहरा कादंबरीतील आहे, जो कधीही स्पष्टपणे दिसत नाही, फक्त ‘डेडलाइट्स’च्या प्रकाशात दिसतो.

लोक चेहऱ्यावर अडकतात कारण तो एक ‘कॉस्ट्यूम’ बनतो. हॅलोविनसाठी ‘pennywise costume’ लाल फुग्यासोबत विकले जाते. भारतात अनेकजण ‘IT’ वाला जोकर खरा आहे का, असे विचारतात. डेरी हे एक काल्पनिक शहर आहे, जे मेन राज्यातील शहरांवर आधारित आहे. जोकर हा प्राचीन राक्षस नसून, किंगने तयार केलेले एक प्रतीक आहे – बालपणीची भीती, जी मोठे झाल्यावरही पाठ सोडत नाही.

नवीन मालिका आल्यानंतर लोक डेरी शहर नकाशावर शोधतात. रस्ते सापडू शकतात, पण गटाराखाली तोच जीव सापडणार नाही. ‘पेनीवाइज खरोखर कुठे पाहिला आहे का?’ हा प्रश्नही वारंवार विचारला जातो. याचे उत्तर ‘नाही’ असे आहे. ‘रियल जोकर केस’ म्हणून जे पेज दिसतात, ते अनेकदा जॉन वेन गेसीसारख्या गुन्हेगारांना जोडतात. गेसीने जोकरचा पोशाख घातला होता, पण तो ‘IT’ मधील जीव नव्हता. या दोन गोष्टींना एकत्र करणे हा भीती निर्माण करण्याचा सोपा मार्ग आहे.

‘डेडलाइट्स’ (Deadlights) – कादंबरीतील ती प्रकाशकिरण जी पाहणाऱ्याला खिळवून ठेवते – चित्रपटात डोळ्यांची चमक बनते. लोक स्क्रीनशॉट झूम करतात, पण तिथे कथानक नसून केवळ ‘लेंस फ्लेअर’ (lens flare) असतो. भीती निर्माण करण्यासाठी एवढे पुरेसे आहे. पण कथेला जिवंत करण्यासाठी केवळ ‘फ्लेअर’ पुरेसा नाही. या जीवाचे मूळ कादंबरीच्या अध्यायात आहे, गटाराच्या GPS मध्ये नाही.

पेनीवाइज विरुद्ध चकी, एनाबेल

चकी (Chucky) या बाहुलीमध्ये एका माणसाचा आत्मा अडकलेला असतो. एनाबेल (Annabelle) ही एक भूतबाधित बाहुली आहे. ग्रॅडी ट्विन्स (Grady Twins) या हॉटेलच्या आठवणी आहेत, जोकर नाही. पेनीवाइज या सर्वांपेक्षा मोठा वाटतो, कारण तो एका मुलाला नाही, तर संपूर्ण शहराला आपल्या चक्रात अडकवतो.

त्यामुळेच त्याच्या शोधाचे प्रमाणही मोठे आहे. फुगा लहान आहे, पण त्याचा दावा मोठा आहे. ‘You’ll float too’ हे वाक्य लक्षात ठेवणे सोपे आहे. याचा अर्थ सरळ आहे – शिकार खाली जाईल, पाण्यात, गटारात, विस्मृतीत. चित्रपट याला लाल रंगाने रंगवतात, तर कादंबरी याला शहराची सवय म्हणते. डेरी शहर दर २७ वर्षांनी तेच गाणे गाते. प्रेक्षक प्रत्येक रीबूटमध्ये तोच फुगा शोधतात. जे रात्री ‘पेनीवाइजची खरी कहाणी’ शोधत आहेत, त्यांना हे समजून घेणे आवश्यक आहे: हा जीव काल्पनिक आहे, पण भीती खरी आहे. गटारे खरी असतात, कागदाच्या नावा देखील. जोकरचा चेहरा स्टुडिओच्या प्रकाशात बनतो. फुगा रस्त्यावरही बांधला जाऊ शकतो. या फरकावरच हा लेख आधारित आहे. चेहरा शोधू नका, गटाराचे झाकण बघा.

पेनीवाइज कोण आहे? सामान्य प्रश्न (FAQs)

1. पेनीवाइज हा भूत आहे का?
   नाही, पेनीवाइज हा भूत नाही. तो स्टीफन किंगच्या ‘IT’ कादंबरीतील एक प्राचीन, अलौकिक राक्षस आहे, जो लहान मुलांच्या भीतीचे रूप धारण करतो.
2. पेनीवाइजचे पात्र कोणी साकारले आहे?
   १९९० च्या मिनीसीरीजमध्ये टिम करी यांनी आणि २०१७ व २०१९ च्या चित्रपटांमध्ये बिल स्कार्सगार्ड यांनी पेनीवाइजची भूमिका साकारली आहे.
3. ‘IT’ चित्रपट किंवा कादंबरी खरी आहे का?
   ‘IT’ ही स्टीफन किंगची एक काल्पनिक कादंबरी आहे आणि त्यावर आधारित चित्रपट व मालिका देखील काल्पनिक आहेत. डेरी हे शहर देखील काल्पनिक आहे.
4. पेनीवाइज दर किती वर्षांनी परत येतो?
   स्टीफन किंगच्या कथेनुसार, पेनीवाइज दर २७ वर्षांनी डेरी शहरात परत येतो.
5. पेनीवाइजचे खरे स्वरूप काय आहे?
   पेनीवाइजचे खरे स्वरूप ‘IT’ (It) आहे, जे विश्वाबाहेरून आलेले एक शिकारी जीव आहे. तो स्वतःचे रूप बदलू शकतो आणि लहान मुलांच्या भीतीनुसार आकार घेतो, जसे की जोकर, कुत्रा किंवा इतर भयानक प्राणी.