What is in this article?
- మేళకర్త: ఐదు ముఖ్యమైన చార్టులు
- మేళకర్త రాగం అంటే ఏమిటి?
- 72 రాగాలు ఎలా వచ్చాయి?
- 12 చక్రాల పేర్లు గుర్తుంచుకునే పద్ధతి
- స్వర స్థానాలు, మధ్యమ భేదం
- తరగతుల్లో తరచుగా వినిపించే రాగాలు
- ఐదు చిత్రాల ద్వారా ఎలా చదవాలి?
- జన్య రాగాలు మరియు సాధారణ అపోహలు
- ఏడు రోజుల సాధన ప్రణాళిక
- 72 మేళకర్త రాగాలు: 12 చక్రాల పట్టిక
- తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
- ఎన్ని మేళకర్త రాగాలు ఉన్నాయి?
- M1, M2 అంటే ఏమిటి?
- మాయామాళవగౌళ సంఖ్య ఎంత?
- జన్య రాగం అంటే?
- ఇవి పరీక్షకు ఉపయోగపడతాయా?
- ముఖ్యమైన సంగతి
- మూలాలు
- కటపయాది సంఖ్యా పద్ధతి, మేళకర్త పేర్ల సంబంధం
- విద్యార్థుల కోసం మేళకర్త worksheet
కర్ణాటక సంగీతంలో 72 మేళకర్త రాగాలు అనేవి క్రమబద్ధమైన జనక రాగాల సమూహం. మొత్తం 12 చక్రాలు ఉంటాయి; ఒక్కో చక్రంలో ఆరు రాగాలు ఉంటాయి. 1 నుంచి 36 వరకు శుద్ధ మధ్యమం (M1), 37 నుంచి 72 వరకు ప్రతి మధ్యమం (M2) ఉంటుంది. ఇక్కడ ఉన్న ఐదు చిత్రాలు రాగాల పేర్లు, సంఖ్యలు, స్వర స్థానాలను అర్థం చేసుకోవడానికి రూపొందించిన అభ్యాస సాధనాలు.
Updated 21 November 2026 · Melakarta classification and spellings may vary in historical schools.
మేళకర్త: ఐదు ముఖ్యమైన చార్టులు





మేళకర్త రాగం అంటే ఏమిటి?
మేళకర్త లేదా జనక రాగంలో స రి గ మ ప ద ని అనే ఏడు స్వర నామాలు ఆరోహణ, అవరోహణలో క్రమంగా వస్తాయి. షడ్జం, పంచమం స్థిర స్వర స్థానాలుగా పరిగణిస్తారు. రిషభం, గాంధారం, మధ్యమం, దైవతం, నిషాదం అనుమతించబడిన కలయికలతో 72 మేళాలు ఏర్పడతాయి. అందుకే పేర్లు నేర్చుకోవడానికే కాక నిర్మాణాన్ని గ్రహించడానికి ఈ చార్ట్ ఉపయోగపడుతుంది.
జన్య రాగం అనేది జనక రాగ వ్యవస్థతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది; కొన్ని స్వరాలు లేకపోవచ్చు, వక్ర సంచారం ఉండవచ్చు లేదా ప్రత్యేక ప్రయోగాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి. కాబట్టి కేవలం ఆరోహణ అవరోహణ వల్లనే రాగ స్వరూపం పూర్తిగా తెలిసిపోదు. గమకాలు, రాగ ఛాయ, కీర్తనలో వినిపించే ప్రయోగాలను గురువు దగ్గర నేర్చుకోవాలి. చిత్రం ఆ అవగాహనకు సహాయం చేస్తుంది.
72 రాగాలు ఎలా వచ్చాయి?
రి–గ స్వరాల సరైన క్రమానికి ఆరు కలయికలు, ద–ని స్వరాలకు ఆరు కలయికలు ఉంటాయి. 6 × 6 = 36 నిర్మాణాలు సాధ్యమవుతాయి. మ అనే మధ్యమానికి M1, M2 రెండు రూపాలు ఉన్నందున 36 × 2 = 72. ఒక్కో చక్రంలో రి, గ స్థానాలు ఒకే విధంగా ఉంటాయి; ఆ చక్రంలోని ఆరు స్థానాల్లో ద, ని కలయికలు మారుతాయి.
సంఖ్యల 1–36లో M1 ఉంటుంది; 37–72లో M2 ఉంటుంది. ఉదాహరణకు మాయామాళవగౌళ 15వ మేళం, కామవర్ధిని 51వ మేళం. ఈ రెండింటి మధ్య 36 సంఖ్యల తేడా ఉంది; మధ్యమ స్థాన మార్పును పరిశీలించడానికి ఇది మంచి ఉదాహరణ. అయితే రెండూ ఒకే రాగం అనుకోవద్దు; సరిగ్గా ఆలకిస్తే సంగీత స్వభావం భిన్నంగా తెలుస్తుంది.
12 చక్రాల పేర్లు గుర్తుంచుకునే పద్ధతి
ఇందు, నేత్ర, అగ్ని, వేద, బాణ, ఋతు, ఋషి, వసు, బ్రహ్మ, దిశి, రుద్ర, ఆదిత్య అనే పన్నెండు చక్రాలు ఉంటాయి. ఒక్కో చక్రానికి ఆరు సంఖ్యలు. మొదటి చక్రం 1–6, రెండోది 7–12, మూడోది 13–18 ఇలా కొనసాగుతుంది. 29వ మేళం ఏ చక్రంలో ఉందో చూడాలంటే 25–30 సంఖ్యల పరిధిని చూడాలి; అది బాణ చక్రం.
మొదట పన్నెండు పేర్లు వ్రాసి వాటి పక్కన ఆరు చొప్పున సంఖ్యలను చేర్చండి. తర్వాత మీకు తెలిసిన మాయామాళవగౌళ (15), కీరవాణి (21), ఖరహరప్రియ (22), హరికాంభోజి (28), శంకరాభరణం (29) స్థానాలు గుర్తించండి. ఇలా తెలిసిన రాగాన్ని ఆధారంగా తీసుకోవడం వల్ల పట్టిక కేవలం పొడవైన పేర్ల జాబితాగా అనిపించదు.
స్వర స్థానాలు, మధ్యమ భేదం
కర్ణాటక స్వర నోటేషన్లో R1, R2, R3, G1, G2, G3 వంటి గుర్తులు కనిపిస్తాయి. దైవతం, నిషాదానికి కూడా వేర్వేరు గుర్తులు వాడతారు. కొన్ని పేర్లకు సమాన శ్రుతి స్థానాలు ఉండవచ్చని గ్రహించాలి; అయినా రాగ నిర్మాణంలోని స్వర పాత్రను సరిగ్గా పేర్కొనాలి. పియానో కీలతో పోలిక చదువుకు ఉపయోగపడినా, గమకాలతో కూడిన రాగ స్వరూపాన్ని పూర్తిగా వివరించదు.
మధ్యమం రకం ఆధారంగా పట్టిక రెండు పెద్ద భాగాలుగా విడిపోతుంది. మొదటి ఆరు చక్రాల్లో శుద్ధ మధ్యమం, తర్వాతి ఆరు చక్రాల్లో ప్రతి మధ్యమం ఉంటుంది. సాధనలో స అనే ఆధార శ్రుతిని స్థిరంగా ఉంచి ఒక రాగం స్వరాలు పాడండి; తర్వాత దానికి అనుసంధానంగా ఉన్న M2 రూపాన్ని పాడండి. తేడాను వినడానికి నెమ్మదిగా పాడటం చాలా ముఖ్యం.
తరగతుల్లో తరచుగా వినిపించే రాగాలు
మాయామాళవగౌళ (15) ప్రారంభ స్వరాభ్యాసంతో ముడిపడి ఉంటుంది. నటభైరవి (20), కీరవాణి (21), ఖరహరప్రియ (22), చారుకేశి (26), హరికాంభోజి (28), ధీరశంకరాభరణం (29) ముఖ్యమైన పరిచయ పేర్లు. ప్రతి మధ్యమ సమూహంలో కామవర్ధిని (51), షణ్ముఖప్రియ (56), సింహేంద్రమధ్యమం (57), హేమవతి (58), ధర్మవతి (59), మేచకళ్యాణి (65) గుర్తించదగిన ఉదాహరణలు.
రాగ సంఖ్య దాని కష్టం, ప్రాముఖ్యత, రోజులో పాడాల్సిన సమయం లేదా పాపులారిటీని సూచించదు. అది నిర్దిష్టమైన మేళకర్త క్రమంలో ఉన్న స్థానం మాత్రమే. ఇంగ్లీష్ లిపిలో ఒకే రాగానికి spelling తేడాలు ఉండొచ్చు. పరీక్షలో మీ పాఠ్యపుస్తకంలో ఉన్న పేరును వాడండి; ఇతర జాబితాలో కనిపించిన పేరును కూడా మూలంతో పోల్చి చూడండి.
ఐదు చిత్రాల ద్వారా ఎలా చదవాలి?
మొదటి చిత్రంలో పూర్తి 72 పేర్లు చూడండి. తర్వాత మొదటి ఆరు చక్రాల పట్టికలో 1–36 సంఖ్యలను పరిశీలించండి. మూడో చిత్రంలో 37–72 సంఖ్యల ప్రతి మధ్యమ రాగాలను చూడండి. నాలుగో చిత్రంలో స్వర స్థానాలపై దృష్టి పెట్టండి. ఐదో చిత్రంలో చక్రాల సంఖ్యలను మరోసారి గుర్తించండి. ఒకేసారి అన్నీ బట్టీ పట్టకుండా ఒక్కో భాగాన్ని స్వంతంగా రాయండి.
నోటుబుక్లో రాగం పేరు, మేళ సంఖ్య, చక్రం అనే మూడు కాలమ్లు పెట్టుకోండి. ఉపాధ్యాయుడు ధృవీకరించిన ఆరోహణ–అవరోహణను తర్వాత చేర్చండి. హార్మోనియం లేదా కీబోర్డ్ ఉపయోగిస్తే మీకు సౌకర్యమైన శ్రుతిని ఎంచుకుని మెల్లగా పాడండి. ఒక గుర్తింపు ఉన్న కీర్తన విని గమకాలు ఎలా పనిచేస్తాయో గమనించండి; గణితం, శ్రవణం రెండూ కలిసి నేర్చుకోవాలి.
జన్య రాగాలు మరియు సాధారణ అపోహలు
మేళకర్త పట్టికలో ఉన్న 72 పేర్లే కర్ణాటక సంగీతంలోని అన్ని రాగాలు కావు. వివిధ జన్య రాగాల్లో వక్ర ప్రయోగాలు, విశిష్ట గమకాలు, స్వరాల తొలగింపు వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. అలాగే హిందుస్థానీ సంగీతంలోని ఠాట్ వ్యవస్థను ఈ మేళకర్త వ్యవస్థకు సమానంగా చూపడం సరైంది కాదు. రెండూ వేర్వేరు చారిత్రక అభ్యాస పద్ధతులు.
పాత సంగీత గ్రంథాల్లో మేళాల పేర్లు, విభజనలు ఇతర రూపాల్లో కనిపించే అవకాశం ఉంది. ఇక్కడ సాధారణంగా బోధించే 72 సంపూర్ణ మేళకర్త పద్ధతిని ఉపయోగించాం. మీ syllabus వేరే సంప్రదాయం గురించి అడిగితే ఆ మూల గ్రంథాన్ని ప్రత్యేకంగా చూడాలి. ఒక visual chart ఉపయోగకరమైన మొదటి మెట్టు మాత్రమే; విభిన్న సంప్రదాయాలన్నింటికీ తుది తీర్పు కాదు.
ఏడు రోజుల సాధన ప్రణాళిక
మొదటి రోజు 12 చక్రాల పేర్లు. రెండో రోజు 1–36 M1 సమూహం. మూడో రోజు 37–72 M2 సమూహం. నాలుగో రోజు 15, 21, 22, 28, 29, 51, 56, 65 సంఖ్యలను గుర్తించండి. ఐదో రోజు ఒక రాగం స్వరాలను పాడండి. ఆరో రోజు రెండు రాగాల్లో మధ్యమ తేడాను విని పోల్చండి. ఏడో రోజు చార్ట్ మూసేసి యాదృచ్ఛిక సంఖ్యకు సరైన చక్రం చెప్పండి.
ప్రతి అభ్యాసానికి మూడు తనిఖీలు ఉపయోగించండి: సరైన సంఖ్య ఉందా, స్వరాల క్రమం సరైందా, సంగీత ఉదాహరణతో ఆ సంబంధం అర్థమవుతోందా? తప్పు వస్తే పట్టిక దగ్గరకు తిరిగి వెళ్లి కారణం చూడండి. పేరును పలకడమే లక్ష్యం కాదు; జనక రాగ పద్ధతిని అర్థం చేసుకోవడం లక్ష్యం. అప్పుడు 72 రాగాల లిస్టు నిజంగా ఉపయోగపడుతుంది.
72 మేళకర్త రాగాలు: 12 చక్రాల పట్టిక
| చక్రం / సంఖ్యలు | వరుసలో ఆరు రాగాలు |
|---|---|
| 1. Indu (1–6) | Kanakangi, Ratnangi, Ganamurti, Vanaspati, Manavati, Tanarupi |
| 2. Netra (7–12) | Senavati, Hanumatodi, Dhenuka, Natakapriya, Kokilapriya, Rupavati |
| 3. Agni (13–18) | Gayakapriya, Vakulabharanam, Mayamalavagowla, Chakravakam, Suryakantam, Hatakambari |
| 4. Veda (19–24) | Jhankaradhvani, Natabhairavi, Keeravani, Kharaharapriya, Gourimanohari, Varunapriya |
| 5. Bana (25–30) | Mararanjani, Charukesi, Sarasangi, Harikambhoji, Dheerasankarabharanam, Naganandini |
| 6. Rutu (31–36) | Yagapriya, Ragavardhini, Gangeyabhushani, Vagadheeswari, Shulini, Chalanata |
| 7. Rishi (37–42) | Salagam, Jalarnavam, Jhalavarali, Navaneetam, Pavani, Raghupriya |
| 8. Vasu (43–48) | Gavambhodi, Bhavapriya, Shubhapantuvarali, Shadvidamargini, Suvarnangi, Divyamani |
| 9. Brahma (49–54) | Dhavalambari, Namanarayani, Kamavardhini, Ramapriya, Gamanashrama, Vishwambari |
| 10. Disi (55–60) | Shamalangi, Shanmukhapriya, Simhendramadhyamam, Hemavati, Dharmavati, Neetimati |
| 11. Rudra (61–66) | Kantamani, Rishabhapriya, Latangi, Vachaspati, Mechakalyani, Chitrambari |
| 12. Aditya (67–72) | Sucharitra, Jyotiswarupini, Dhatuvardhini, Nasikabhushani, Kosalam, Rasikapriya |
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఎన్ని మేళకర్త రాగాలు ఉన్నాయి?
72; పన్నెండు చక్రాల్లో ఆరు చొప్పున.
M1, M2 అంటే ఏమిటి?
M1 శుద్ధ మధ్యమం; M2 ప్రతి మధ్యమం.
మాయామాళవగౌళ సంఖ్య ఎంత?
సాధారణ పట్టికలో 15.
జన్య రాగం అంటే?
జనక వ్యవస్థ ఆధారంగా తనదైన ప్రయోగాలతో ఏర్పడే రాగం.
ఇవి పరీక్షకు ఉపయోగపడతాయా?
అవును, కానీ మీ syllabus మరియు గురువు నోట్స్తో సరిపోల్చండి.
ముఖ్యమైన సంగతి
కర్ణాటక సంగీతంలో 72 మేళకర్త రాగాలు అనేవి క్రమబద్ధమైన జనక రాగాల సమూహం. మొత్తం 12 చక్రాలు ఉంటాయి; ఒక్కో చక్రంలో ఆరు రాగాలు ఉంటాయి. 1 నుంచి 36 వరకు శుద్ధ మధ్యమం (M1), 37 నుంచి 72 వరకు ప్రతి మధ్యమం (M2) ఉంటుంది. ఇక్కడ ఉన్న ఐదు చిత్రాలు రాగాల పేర్లు, సంఖ్యలు, స్వర స్థానాలను అర్థం చేసుకోవడానికి రూపొందించిన అభ్యాస సాధనాలు.
మూలాలు
Nathaniel School of Music: 72 Melakarta Ragas · Indian Heritage 12 Chakras reference. Educational charts are learning aids and do not replace a teacher or original musical performances.
కటపయాది సంఖ్యా పద్ధతి, మేళకర్త పేర్ల సంబంధం
కర్ణాటక సంగీతం గురించి కొంచెం లోతుగా చదివినప్పుడు కటపయాది లేదా Katapayadi సంఖ్యా పద్ధతి అనే పదం కనిపిస్తుంది. కొన్ని మేళకర్త పేర్లతో సంఖ్యలను అనుసంధానించే చారిత్రక సంప్రదాయాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. అయితే ఆంగ్లంలో ఏదో రాగం పేరు వ్రాసి అక్షరాలను నేరుగా సంఖ్యలుగా మార్చేస్తే సరైన మేళ సంఖ్య వస్తుందని భావించకండి. ఆ పద్ధతికి ప్రత్యేక అక్షర విలువలు, సరైన ఉచ్చారణ, అంకెల క్రమం వంటి నియమాలు ఉన్నాయి. మొదట నేర్చుకోవాల్సింది ప్రస్తుత మేళకర్త పట్టికలో పేరు, సంఖ్య, చక్రం ఏవో తెలుసుకోవడం.
ఉదాహరణకు మాయామాళవగౌళ 15, ధీరశంకరాభరణం 29 వంటి గుర్తింపు సంఖ్యలను మొదట స్థిరపరచుకోండి. ఈ సంఖ్యకు సరైన చక్రం కనుగొనడానికి ప్రత్యేక సంఖ్యా పద్ధతి అవసరం లేదు; ఒక్కో చక్రంలో ఆరు మేళాలు ఉంటాయన్న విషయం చాలు. తర్వాత చారిత్రక పేర్ల పద్ధతిని వేరుగా అధ్యయనం చేయండి. రెండు అంశాలను స్పష్టంగా వేరు చేస్తే పేరులోని అక్షరాల మార్పును రాగ సంగీత స్వరూపంలోని మార్పుగా పొరబడే అవకాశం తగ్గుతుంది.
విద్యార్థుల కోసం మేళకర్త worksheet
నోట్బుక్ మొదటి వరుసలో ఒక రాగం పేరు రాయండి. రెండో వరుసలో మేళ సంఖ్య, మూడో వరుసలో చక్రం, నాలుగో వరుసలో M1 లేదా M2 అని పేర్కొనండి. ఐదో వరుసలో ఉపాధ్యాయుడు ధృవీకరించిన ఆరోహణ–అవరోహణ స్వర స్థానాలను రాయండి. తదుపరి ఒక రికార్డింగ్ లేదా తరగతి ప్రదర్శన విని ఆ స్వరాలతో సంబంధం గుర్తించండి. స్వరాల గమనమే కాక గమకాల ప్రభావాన్ని గమనిస్తే రాగ పేరు నిజమైన సంగీత అనుభవంతో అనుసంధానమవుతుంది. కేవలం ఒక చార్ట్ చూసి రాగాన్ని సంపూర్ణంగా వర్ణించలేమన్న విషయం గుర్తుంచుకోండి.
మరొక అభ్యాసంలో ఒకే చక్రానికి చెందిన రెండు రాగాలను తీసుకోండి. వాటిలో రి–గ స్థానాలు ఎందుకు దగ్గర సంబంధం కలిగి ఉన్నాయో, ద–ని స్థానాలు ఎక్కడ మారుతున్నాయో చర్చించండి. ఆ తర్వాత 36 సంఖ్యల తేడాతో ఉన్న రెండు మేళాలలో మధ్యమం ఏ రూపంలో ఉందో పరిశీలించండి. ఇలా ఒకటి చక్రం లోపలి మార్పు, మరొకటి M1–M2 మార్పు అని వేరు చేస్తే 72 మేళకర్తల నిర్మాణం సులభంగా అర్థమవుతుంది.

Share Your Opinion
Comments are closed on this post.