મૈયા કરું કાલી તોરી આરતી: ગુજરાતી લિરિક્સ અને સરળ અર્થ
“મૈયા કરું કાલી તોરી આરતી” એ મા કાલીને સમર્પિત એક અત્યંત લોકપ્રિય ભક્તિ ગીત છે. આ આરતીમાં ભક્ત પોતાની શ્રદ્ધા, વિનમ્રતા અને શરણાગતિ વ્યક્ત કરે છે. અહીં અમે આ આરતીના સંપૂર્ણ ગુજરાતી લિરિક્સ અને દરેક પદનો સરળ અર્થ પ્રસ્તુત કરી રહ્યા છીએ, જેથી ભક્તો તેને વધુ ઊંડાણપૂર્વક સમજી શકે અને ગાઈ શકે.
આ આરતી મૂળ રૂપે ‘જય અંબે ગૌરી’ આરતીના ઢાંચા પર આધારિત છે, જેમાં ‘કાલી’ નામનો સમાવેશ કરીને તેને મા કાલીને અનુરૂપ બનાવવામાં આવી છે. આ કોઈ ચોક્કસ ગાયકની રેકોર્ડિંગ સાથે મેળ ખાતું પ્રમાણિત સંસ્કરણ નથી, પરંતુ ભક્તો દ્વારા વ્યાપકપણે ગવાતું સ્વરૂપ છે.
મૈયા કરું કાલી તોરી આરતી — સંપૂર્ણ ગુજરાતી લિરિક્સ
મૈયા કરું કાલી તોરી આરતી હો માં ।
અરે સબ પર રહેિયો સહાય મૈયા મોરી ॥
- અરે કાંચન થાળ સજા કે રે, દીયા કપૂર જલાયે ।
પાંચ ફૂલ ની બતિયા રે, મૈયા તોરે દરબાર ॥ - અરે એક હાથ ખપ્પર લિયો રે, દુજે મેં ત્રિશૂલ ।
તીજે હાથ ખાડા લિયે રે ચોથે મેં ધરે ફૂલ ॥ - ચંપા-ચમેલી ઔર કેવડા રે, રઘુવંશ ગુલાબ ।
મોંગરન કલી છિટકન લાગી રે, મૈયા તોરે દરબાર ॥ - દાહિને હાથ હિંગલા લિયો રે, ડેરે મેં લંગૂર ।
મૈયા તોરી વિનતી કરત હો રે, માફ કરિયો કસૂર ॥ - ચંપા કે ફૂલત ચમેલી ફૂલી રે, ફૂલે ગેંદા ઔર ગુલાબ ।
આધી રાત કે ખિલ રહી રે, મૈયા તોરે દરબાર ॥ - શુભ નિશુભ દોઈ દાનવ રે, જોધા બલવાન ।
ત્રણ ભુવન ઉન જીતો રે, માને ન હાર ॥ - ખુલી જોત જગતારન રે, સબ સુની હૈ પુકાર ।
સકલ મનોરથ પૂર્ણ ભયો રે, દુઃખ હુએ સબ દૂર ॥ - ઓ મોરી આદિ ભવાની રે, રખ લહિયો મોરી લાજ ।
સબ મિલકર જસ ગાવે રે, આયે તોરે દરબાર ॥ - સુમર-સુમર જસ ગાવે રે, રહે ચરણ અપાર ।
ચરણ છોડ કહાં જાવે રે, આયે શરણ તુમ્હાર ॥
આરતીનો પદવાર સરળ અર્થ
આરતીના દરેક પદનો ભાવ સમજવાથી ભક્તિમાં વધુ ઊંડાણ આવે છે:
પદ ૧ નો અર્થ
ભક્ત મા કાલીની આરતી કરીને સૌના કલ્યાણ અને સહાયતા માટે પ્રાર્થના કરે છે. આ ફક્ત વ્યક્તિગત નહીં, પરંતુ સામૂહિક મંગળની ભાવના દર્શાવે છે.
પદ ૨ નો અર્થ
આ પદમાં સોનાની થાળી, કપૂર અને ફૂલોથી સજાવેલી પૂજાનું વર્ણન છે. ભક્ત અત્યંત શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવ સાથે માના દરબારમાં ઉપસ્થિત થાય છે.
પદ ૩ નો અર્થ
દેવીના હાથમાં રહેલા ખપ્પર, ત્રિશૂલ અને ફૂલો શક્તિ તેમજ કોમળતાનું પ્રતીક છે. ‘ખાડા’ શબ્દ સ્થાનિક બોલીનો હોઈ શકે છે અને તેનો ચોક્કસ અર્થ સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ તે દેવીના શસ્ત્રો પૈકી એક હોઈ શકે છે.
પદ ૪ નો અર્થ
આ પદમાં ચંપા, ચમેલી, કેવડો, ગુલાબ જેવા ફૂલો અને કળીઓથી માના દરબારની શોભાનું વર્ણન છે. આ ભક્તિમય વાતાવરણને વધુ સુંદર બનાવે છે.
પદ ૫ નો અર્થ
ભક્ત પોતાની ભૂલો અને અપરાધો માટે મા કાલી પાસે ક્ષમા માંગે છે. ‘હિંગલા’ અને ‘ડેરે’ જેવા શબ્દોના અર્થ સંદિગ્ધ હોઈ શકે છે, પરંતુ ભાવ એ છે કે ભક્ત શરણે થઈને પોતાની ભૂલો સ્વીકારે છે.
પદ ૬ નો અર્થ
ફરીથી ફૂલોનું વર્ણન છે, જે ભક્તિમય વાતાવરણને ઉજાગર કરે છે. આ કાવ્યાત્મક વર્ણન છે, જે દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ફૂલો માના દરબારમાં ખીલી રહ્યા છે.
પદ ૭ નો અર્થ
આ પદમાં શુભ અને નિશુભ જેવા દાનવોનો ઉલ્લેખ છે, જે દેવીની મહાનતા અને શક્તિને દર્શાવવા માટે કરવામાં આવ્યો છે. આ ધાર્મિક કથા અને સ્તુતિનો ભાગ છે.
પદ ૮ નો અર્થ
ભક્તનો વિશ્વાસ છે કે તેની પુકાર સાંભળવામાં આવશે અને તેના દુઃખો દૂર થશે. આ શ્રદ્ધા અને આસ્થાના શબ્દો છે, જે કોઈ નિશ્ચિત પરિણામની ગેરંટી નથી.
પદ ૯ નો અર્થ
ભક્ત આદિ ભવાનીને પોતાની લાજ રાખવા અને રક્ષણ કરવા પ્રાર્થના કરે છે. સૌ સાથે મળીને દેવીનો જયજયકાર ગાય છે, જે સામૂહિક ભક્તિનું પ્રતીક છે.
પદ ૧૦ નો અર્થ
અંતિમ પદમાં દેવીનું સ્મરણ અને સંપૂર્ણ શરણાગતિનો ભાવ છે. ભક્ત માના ચરણોને જ પોતાનો આશ્રય માને છે અને તેના સિવાય બીજે ક્યાંય જવાનો વિચાર પણ કરી શકતો નથી.
આરતી ગાતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
- શબ્દભેદ: આરતીમાં ‘મૈયા/મૈયા’, ‘કરું/કરું’, ‘તોરી/તેરી/તુરી’ જેવા શબ્દોના વિવિધ રૂપો જોવા મળી શકે છે. અહીં ‘તોરી’ મુખ્ય રૂપ તરીકે વપરાયું છે.
- ઉચ્ચારણ: જો તમે કોઈ ચોક્કસ ગાયકની આરતી સાંભળીને શીખી રહ્યા છો, તો તેમના ઉચ્ચારણ મુજબ ગાવાનો પ્રયાસ કરો.
- પુનરાવર્તન: કેટલીક મંડળીઓમાં, પદ ગાયા પછી મુખડા (શરૂઆતની પંક્તિ)નું પુનરાવર્તન કરવાની પ્રથા હોય છે.
- અસ્પષ્ટ શબ્દો: કેટલાક સ્થાનિક શબ્દોના અર્થ સ્પષ્ટ ન હોઈ શકે. આવા શબ્દોનો અર્થ અનુમાન લગાવવાને બદલે, જેવો પાઠ છે તેવો જ રાખવો યોગ્ય છે.
પૂજા અને પાઠ માટે નાની સલાહ
- સ્પષ્ટતા: આરતીનો પાઠ કરતી વખતે, જો જરૂર જણાય તો ફોન પર અક્ષરો મોટા કરીને ધીમે ધીમે વાંચો.
- સુરક્ષા: દીપક અને કપૂરની થાળી સ્થિર રાખો. તેને પડદા જેવી જ્વલનશીલ વસ્તુઓથી દૂર રાખો અને બાળકોને આગથી દૂર રાખો.
- અનિવાર્યતા: આરતીનો પાઠ કેટલી વાર કરવો તેની કોઈ નિશ્ચિત સંખ્યા અહીં ફરજિયાત નથી. તમારી પરંપરા અને સુવિધા મુજબ ગાઓ.
અન્ય સંબંધિત આરતીઓ
તમે તમારી પસંદગી મુજબ દેવીના અન્ય નામવાળી આરતીઓ પણ ગાઈ શકો છો:
- દુર્ગા આરતી
- અંબા આરતી
દરેક આરતીના સંસ્કરણ અને તેના ભાવને સમજવા માટે તેના સંબંધિત નોંધો વાંચવી ઉપયોગી થઈ શકે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
શું આ મા કાલીના નામવાળી મૂળ પ્રમાણિત આરતી છે?
આ આરતી મૂળ ‘જય અંબે ગૌરી’ આરતીના ઢાંચા પરથી ‘કાલી’ નામનો સમાવેશ કરીને બનાવવામાં આવી છે. તે કોઈ ચોક્કસ રેકોર્ડિંગનું પ્રમાણિત લિપ્યંતરણ નથી, પરંતુ ભક્તોમાં પ્રચલિત સ્વરૂપ છે.
‘તુરી’ અથવા ‘તોરી’ માંથી શું લખવું જોઈએ?
તમારા પ્રચલિત ગાયન અને ઉચ્ચારણ મુજબ લખી શકો છો. શોધ માટે બંને રૂપો પ્રચલિત છે. આ લેખમાં મુખ્યત્વે ‘તોરી’ શબ્દનો ઉપયોગ થયો છે.
શું આરતીના બધા શબ્દોનો અર્થ નિશ્ચિત છે?
ના, કેટલાક શબ્દો સ્થાનિક બોલીના હોવાથી તેમના ચોક્કસ અર્થ સ્પષ્ટ નથી. આવા શબ્દો માટે મનઘડંત અર્થ આપવાને બદલે, જેવો પાઠ છે તે જ રાખવામાં આવ્યો છે અને તેની મર્યાદા સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે.
નિષ્કર્ષ
“મૈયા કરું કાલી તોરી આરતી” એ માત્ર એક ગીત નથી, પરંતુ મા કાલી પ્રત્યેની ઊંડી ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને શરણાગતિનું પ્રતીક છે. આ આરતીના લિરિક્સ અને તેના સરળ અર્થને સમજવાથી ભક્તોને મા કાલીની કૃપા પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. આ આરતી ગાઈને ભક્તો પોતાના જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિની કામના કરે છે.
