મૈયા કરું અંબે તોરી આરતી: ગુજરાતીમાં ગીતના શબ્દો અને અર્થ
મા અંબેની ભક્તિમાં લીન થવા માટે, તેમની આરતી કરવી એ એક અત્યંત પવિત્ર અને આનંદદાયક અનુભવ છે. ‘મૈયા કરું અંબે તોરી આરતી’ એ મા અંબેને સમર્પિત એક લોકપ્રિય ભક્તિ ગીત છે, જે ભક્તોના હૃદયમાં ઊંડી શ્રદ્ધા જગાવે છે. આ ગીતમાં મા અંબેની સ્તુતિ, તેમની શક્તિનું વર્ણન, અને ભક્તની પોતાની ભૂલો માટે ક્ષમા યાચનાનો ભાવ સમાયેલો છે. ચાલો, આ ગીતના દસ પદો અને તેના સરળ ગુજરાતી અર્થને સમજીએ.
આરતીના સંપૂર્ણ ગુજરાતી શબ્દો
મુખડું:
મૈયા કરું અંબે તોરી આરતી હો માં ।
અરે સબ પર રહેિયો સહાય મૈયા મોરી ॥
પદ ૧:
અરે કંચન થાળ સજા કે રે, દીયા કપૂર જલાયે ।
પાંચ ફૂલ ની બતિયા રે, મૈયા તોરે દરબાર ॥
પદ ૨:
અરે એક હાથ ખપ્પર લિયો રે, દુજે મેં ત્રિશૂલ ।
તીજે હાથ ખાડા લિયે રે ચોથે મેં ધરે ફૂલ ॥
પદ ૩:
ચંપા-ચમેલી ઔર કેવડા રે રઘુવંશ ગુલાબ ।
મોંગરન કલી છિટકન લાગી રે મૈયા તોરે દરબાર ॥
પદ ૪:
દાહિને હાથ હિંગલા લિયો રે ડેરે મેં લંગૂર ।
મૈયા તોરી વિનતી કરત હો રે માફ કરિયો કસૂર ॥
પદ ૫:
ચંપા કે ફૂલત ચમેલી ફૂલી રે ફૂલે ગેંદા ઔર ગુલાબ ।
આધી રાત કે ખિલ રહી રે મૈયા તોરે દરબાર ॥
પદ ૬:
શુમ્ભ નિશુમ્ભ દોઈ દાનવ રે જોધા બલવાન ।
ત્રિન ભુવન ઉન જીતો રે માને ન હાર ॥
પદ ૭:
ખુલી જોત જગતારન રે સબ સુની હૈ પુકાર ।
સકલ મનોરથ પૂર્ણ ભયો રે દુઃખ હુએ સબ દૂર ॥
પદ ૮:
ઓ મોરી આદિ ભવાની રે રખ લૈયો મોરી લાજ ।
સબ મિલકર જસ ગાવે રે આયે તોરે દરબાર ॥
પદ ૯:
સુમર-સુમર જસ ગાવે રે રહે ચરણ અપાર ।
ચરણ છોડ કહાં જાવે રે આયે શરણ તુમ્હાર ॥
પદ ૧૦:
મૈયા કરું અંબે તોરી આરતી હો માં ।
અરે સબ પર રહેિયો સહાય મૈયા મોરી ॥
આરતીનો સરળ પદવાર અર્થ
પદ ૧ નો અર્થ
આ પદમાં ભક્ત મા અંબેની આરતી કરીને સૌના કલ્યાણ અને સહાયતા માટે પ્રાર્થના કરે છે. આ ફક્ત વ્યક્તિગત નહીં, પરંતુ સામૂહિક મંગળની ભાવના વ્યક્ત કરે છે.
પદ ૨ નો અર્થ
આ પદમાં સોનાની થાળી, કપૂર અને ફૂલોની વાટ વડે આરતીની સુંદર સજાવટનું વર્ણન છે. ભક્ત અત્યંત શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવ સાથે માના દરબારમાં ઉપસ્થિત થાય છે.
પદ ૩ નો અર્થ
આ પદમાં દેવીના હાથમાં રહેલા ખપ્પર, ત્રિશૂલ અને ફૂલોનું વર્ણન છે. આ શસ્ત્રો શક્તિનું પ્રતીક છે, જ્યારે ફૂલો કોમળતા અને સૌંદર્ય દર્શાવે છે. ‘ખાડા’ શબ્દ સ્થાનિક બોલીનો હોઈ શકે છે.
પદ ૪ નો અર્થ
આ પદમાં મા અંબેના દરબારની શોભાનું વર્ણન છે, જેમાં ચંપા, ચમેલી, કેવડો, ગુલાબ જેવા સુગંધિત ફૂલો અને કળીઓનો ઉલ્લેખ છે. આ ફૂલો ભક્તિમય વાતાવરણને વધુ સુગંધિત બનાવે છે.
પદ ૫ નો અર્થ
આ પદમાં ભક્ત પોતાની ભૂલો અને અપરાધો માટે મા અંબે પાસે ક્ષમા યાચના કરે છે. ‘હિંગલા’ અને ‘ડેરે’ જેવા શબ્દોના ચોક્કસ અર્થ સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ ભાવ ક્ષમા યાચનાનો છે.
પદ ૬ નો અર્થ
આ પદમાં ફૂલોથી ભક્તિમય વાતાવરણનું સુંદર વર્ણન છે. ચંપા, ચમેલી, ગલગોટા અને ગુલાબ જેવા ફૂલો રાત્રિના સમયે ખીલીને માના દરબારની સુંદરતામાં વધારો કરે છે. આ એક કાવ્યાત્મક વર્ણન છે.
પદ ૭ નો અર્થ
આ પદમાં શુમ્ભ અને નિશુમ્ભ જેવા શક્તિશાળી દાનવોનો ઉલ્લેખ છે, જેમણે ત્રણેય લોકમાં વિજય મેળવ્યો હતો. આ વર્ણન દેવીની મહાનતા અને શક્તિને દર્શાવે છે.
પદ ૮ નો અર્થ
આ પદમાં ભક્તનો વિશ્વાસ વ્યક્ત થાય છે કે તેની પુકાર સાંભળવામાં આવી છે અને તેના દુઃખો દૂર થશે. આ શ્રદ્ધા અને આસ્થાના શબ્દો છે, જે મનોકામના પૂર્ણ થવાની આશા દર્શાવે છે.
પદ ૯ નો અર્થ
અહીં ભક્ત આદિ ભવાનીને પોતાની લાજ રાખવા માટે પ્રાર્થના કરે છે. સૌ સાથે મળીને માનો જયજયકાર ગાય છે અને તેમના દરબારમાં આવ્યા છે, તે ભાવ વ્યક્ત થાય છે.
પદ ૧૦ નો અર્થ
અંતિમ પદમાં ભક્ત માનું સ્મરણ કરે છે અને તેમના ચરણોમાં શરણ લે છે. માના ચરણો જ આશ્રયસ્થાન છે અને તેમના સિવાય બીજો કોઈ આધાર નથી, તે ભાવ આ પદમાં પ્રગટ થાય છે.
આરતી ગાતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો
શબ્દો અને ઉચ્ચાર
આરતી ગાતી વખતે, પહેલા મુખડું ગવાય છે અને પછી એક પછી એક પદ ગવાય છે. ‘મૈયા/મૈયા’, ‘કરું/કરું’ અને ‘તોરી/તેરી/તુરી’ જેવા શબ્દોના વિવિધ રૂપો જોવા મળી શકે છે. જે રીતે તમે પરંપરાગત રીતે ગાતા હોવ તે રીતે ઉચ્ચારણ કરવું શ્રેષ્ઠ છે. જો કોઈ ચોક્કસ ગાયકની રેકોર્ડિંગ મુજબ ગાવું હોય, તો તે મુજબ ઉચ્ચારણ મેળવી શકાય છે. કેટલીક મંડળીઓમાં, પદ ગાયા પછી ફરીથી મુખડું ગાવાની પ્રથા હોય છે.
પારિવારિક કે સામૂહિક પાઠની તૈયારી
જો પરિવાર કે સમૂહમાં આરતી કરવી હોય, તો એક વ્યક્તિ પદ ગાઈ શકે છે અને બાકીના લોકો મુખડું ગાઈ શકે છે. આરતીની ગતિ એવી રાખવી જોઈએ કે શબ્દો સ્પષ્ટ સંભળાય. જો ફોન પર જોઈને ગાતા હોવ, તો અક્ષરો મોટા કરી શકાય છે. આરતીની થાળી, જેમાં દીવો અને કપૂર હોય, તેને સ્થિર રાખવી અને કપડાં કે પડદા જેવી જ્વલનશીલ વસ્તુઓથી દૂર રાખવી. બાળકોને આગની જવાબદારી ન સોંપવી.
વિવિધ દેવી-નામ વાળા આરતી સંસ્કરણ
આ આરતી ‘અંબે’ નામ સાથે અનુકૂલિત છે. તેવી જ રીતે, ‘માતાજી’ના અન્ય સ્વરૂપો જેમ કે ‘મા દુર્ગા’ કે ‘મા કાલી’ માટે પણ આવી આરતીઓ પ્રચલિત છે. તમે તમારી શ્રદ્ધા અને પસંદગી મુજબ કોઈપણ સંસ્કરણ પસંદ કરી શકો છો. દરેક સંસ્કરણના બોલ અને ભાવ અલગ હોઈ શકે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
શું આ આરતી કોઈ ચોક્કસ ગાયકના શબ્દો છે?
ના, આ આરતી ઉપલબ્ધ ‘મા દુર્ગા’ વાળા આરતીના મુખડામાં ‘અંબે’ શબ્દ ઉમેરીને તૈયાર કરવામાં આવી છે. જો કોઈ ચોક્કસ ગાયકની રેકોર્ડિંગ મુજબ ગાવું હોય, તો તે રેકોર્ડિંગ સાથે મેળવી શકાય છે.
‘તુરી’ કે ‘તોરી’ માંથી કયો શબ્દ વાપરવો?
તમારી પરંપરાગત ગાયન શૈલી મુજબ જે ઉચ્ચારણ પ્રચલિત હોય તેનો ઉપયોગ કરવો. શોધમાં બંને રૂપો જોવા મળે છે, પરંતુ આ લેખમાં ‘તોરી’ મુખ્ય રૂપ તરીકે વપરાયું છે.
શું આરતીના બધા શબ્દોનો અર્થ નિશ્ચિત છે?
ના, કેટલાક સ્થાનિક શબ્દોના અર્થ સ્પષ્ટ નથી. આવા શબ્દો માટે મનઘડંત અર્થ લગાવવાને બદલે, જ્યાં અસ્પષ્ટતા છે તે સ્પષ્ટ રાખવામાં આવી છે. મુખ્ય ભાવ અને અર્થ સ્પષ્ટ છે.
નિષ્કર્ષ
‘મૈયા કરું અંબે તોરી આરતી’ એ માત્ર એક ગીત નથી, પરંતુ ભક્તિ, શરણાગતિ અને કૃતજ્ઞતાની અભિવ્યક્તિ છે. આ આરતી દ્વારા ભક્તો મા અંબેની કૃપા અને સહાયતા મેળવવાની આશા રાખે છે. આ ગીતના શબ્દો અને તેના અર્થને સમજવાથી ભક્તિભાવમાં વધુ ઊંડાણ આવે છે અને મા અંબે સાથેનો સંબંધ વધુ મજબૂત બને છે.
