ॐ જય શિવ ઓમકારા આરતી: ગુજરાતીમાં સંપૂર્ણ પાઠ
ॐ જય શિવ ઓમકારા આરતી ભગવાન શિવની પૂજામાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. આ આરતીમાં ભગવાન શિવના બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને સદાશિવ સ્વરૂપોનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે. કેટલાક શબ્દો નવા શીખનારાઓ માટે થોડા અઘરા લાગી શકે છે. અહીં અમે આરતીનો સંપૂર્ણ પાઠ, તેના શબ્દોનો સરળ અર્થ, પૂજામાં તેનું સ્થાન અને આરતી કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો જણાવીશું.
ॐ જય શિવ ઓમકારા: સંપૂર્ણ આરતી પાઠ
ॐ જય શિવ ઓમકારા,
સ્વામી જય શિવ ઓમકારા।
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, સદાશિવ, અર્ધાંગી ધારા॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
એકાનન, ચતુરનન, પંચાનન રાજે।
હંસાશન, ગરુડાશન, વૃષવાહન સાજે॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
દ્વિ ભુજ, ચતુર્ભુજ, દશભુજ અતિ સોહે।
ત્રિગુણ રૂપ નિરખતે, ત્રિભુવન જન મોહે॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
અક્ષમાલા, વનમાલા, મુંડમાલા ધારી।
ત્રિપુરારી, કંસારી, કરમાલા ધારી॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
શ્વેતાંબર, પીતાંબર, વાઘાંબર અંગે।
સનકાદિક, ગરુડાક, ભૂતાક સંગે॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
કર મધ્યે કમંડળુ, ચક્ર, ત્રિશૂલધારી।
સુખકારી, દુઃખહારી, જગપાલનકારી॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, સદાશિવ, જાણેત અવિવેકા।
પ્રણવાક્ષર મધ્યે, આ ત્રણે એકા॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
લક્ષ્મી, વ, સાવિત્રી, પાર્વતી સંગા।
પાર્વતી અર્ધાંગી, શિવલહરી ગંગા॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
પર્વત સોહે પાર્વતી, શંકર કૈલાસા।
ભાંગ ધતૂર કા ભોજન, ભસ્મી મેં વાસા॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
જટા મેં ગંગા બહતી, ગલ મુંડન માલા।
શેષ નાગ લિપટાવા, ઓઢત મૃગછાલા॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
કાશી મેં બિરાજે વિશ્વનાથ, નંદી બ્રહ્મચારી।
નિત ઉઠ દર્શન પાવત, મહિમા અતિ ભારી॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
ત્રિગુણ સ્વામીજી કી આરતી, જો કોઈ નર ગાવે।
કહત શિવાનંદ સ્વામી, મનવાંછિત ફલ પાવે॥
ॐ જય શિવ ઓમકારા॥
કેટલાક ઘરોમાં આ આરતીનું સંક્ષિપ્ત રૂપ ગવાય છે, જ્યારે કેટલાકમાં ઉપર આપેલા વધારાના બંધનો પણ સમાવેશ થાય છે. શબ્દોમાં પ્રાદેશિક ભિન્નતા હોઈ શકે છે. તમારી પરંપરા મુજબ, દરેક બંધ પછી ‘ॐ જય શિવ ઓમકારા’ ગાઈ શકાય છે.
કઠિન શબ્દોનો સરળ અર્થ
- ઓમકાર: ‘ઓમ’ સ્વરૂપે પરમ તત્વનું સ્મરણ.
- એકાનન, ચતુરનન, પંચાનન: એક, ચાર અને પાંચ મુખવાળા સ્વરૂપોનો ઉલ્લેખ.
- હંસાશન, ગરુડાશન, વૃષવાહન: હંસ, ગરુડ અને વૃષભ (નંદી) સાથે જોડાયેલા દેવ-સ્વરૂપો.
- અક્ષમાલા: રુદ્રાક્ષની માળા.
- પ્રણવાક્ષર: ‘ઓમ’ અક્ષર.
- અર્ધાંગી: અભિન્ન સહચરી, અર્ધ અંગ તરીકે સ્વીકારેલ.
- જગપાલનકારી: સંસારનું પાલન કરનાર.
આરતીનો ભાવાર્થ
આરતીના પ્રથમ બંધમાં ભગવાન શિવના ओंકાર સ્વરૂપને પ્રણામ કરવામાં આવે છે. આગળના બંધોમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવના સ્વરૂપો, તેમના વાહનો, શસ્ત્રો અને વસ્ત્રોનું વર્ણન આવે છે. આ વર્ણન સૃષ્ટિ, પાલન અને સંહારની ભૂમિકાઓને એક જ પરમ તત્વ સાથે જોડવાની ધાર્મિક ભાવના વ્યક્ત કરે છે. કમંડળ, ચક્ર અને ત્રિશૂલ ધારણ કરનાર બંધમાં દેવતાઓના પ્રતીકો દ્વારા રક્ષણ, વ્યવસ્થા અને પરિવર્તનનું સ્મરણ છે. ‘બ્રહ્મા વિષ્ણુ સદાશિવ’ બંધનો આશય ફક્ત બાહ્ય સ્વરૂપોમાં ભેદ જોયા વિના મૂળ એકત્વને સમજવાનો છે. અંતિમ બંધ આરતીના ફળને ભક્તની શ્રદ્ધા અને ઉપાસનાની ભાષામાં વ્યક્ત કરે છે. કૈલાસ, ગંગા, ભસ્મ અને નાગનું વર્ણન શિવના પરંપરાગત સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલું છે. આરતીમાં ભાંગ-ધતૂરાનો ઉલ્લેખ માત્ર પરંપરાગત વર્ણન છે, તેનું સેવન કરવાની સલાહ નથી.
ધાર્મિક મહત્વ અને ક્યારે ગવાય છે?
શિવ પૂજન, ઘરની નિયમિત આરતી અને મહાશિવરાત્રી જેવા પવિત્ર પ્રસંગોએ ભક્તો આ આરતી ગાય છે. સોમવારે શિવ ઉપાસના કરતા પરિવારો પણ પૂજાના અંતે આ આરતીનો પાઠ કરી શકે છે. આરતી ગાવાની કોઈ અનિવાર્ય સંખ્યા કે સમય નથી, તમારી પારિવારિક અને ધાર્મિક પરંપરા મુજબ તેનું પાલન કરવું જોઈએ.
ઘરની પૂજામાં આરતી કેવી રીતે કરવી?
- પૂજા સ્થાનને વ્યવસ્થિત કરો અને શાંત મનથી ભગવાન શિવનું સ્મરણ કરો.
- દીવાની જ્યોતથી કપડાં, વાળ અને કાગળ જેવી વસ્તુઓને દૂર રાખો. જો બાળકો સાથે હોય તો પુખ્ત વયના લોકોએ ધ્યાન રાખવું.
- આખી આરતી એકસાથે વાંચો. જો અર્થ સમજવો હોય તો આરતી પૂર્ણ થયા પછી નીચે આપેલા ભાવાર્થનો અભ્યાસ કરો.
- અંતે ભગવાનને પ્રણામ કરો અને પોતાના શબ્દોમાં પ્રાર્થના કરો.
- જો બેલપત્ર કે અન્ય સામગ્રી અર્પણ કરવાની પરંપરા હોય તો તેને સુરક્ષિત રીતે અર્પણ કરો. બિનજરૂરી ખર્ચ કે સ્પર્ધા કરવી યોગ્ય નથી.
આરતીના લાભને કેવી રીતે સમજવો?
ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ, ભક્તો આરતીને સમર્પણ, કૃતજ્ઞતા અને શિવ-સ્મરણનું માધ્યમ માને છે. નિયમિત સમયે બેસવાથી મનને એકાગ્ર કરવાનો અવસર મળે છે. વ્યવહારમાં ધૈર્ય, સંયમ અને બીજાને મદદ કરવાનો પ્રયાસ આરતીના ભાવને વધુ મજબૂત બનાવે છે. ‘મનવાંછિત ફલ પાવે’ વાળી પંક્તિ આસ્થાની અભિવ્યક્તિ છે, કોઈ નિશ્ચિત પરિણામનું વચન નથી.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
શું શિવ આરતી અને શિવ ચાલીસા એક જ છે?
ના. ‘ॐ જય શિવ ઓમકારા’ એ આરતી છે. ‘જય ગિરિજા પતિ દીન દયાલા’ થી શરૂ થતો શિવ ચાલીસા એક અલગ પાઠ છે.
આરતીના કેટલા બંધ ગાવા જોઈએ?
આરતીના સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત બંને રૂપો પ્રચલિત છે. અહીં વિસ્તૃત પાઠ આપવામાં આવ્યો છે; તમે તમારી ઘરની પરંપરા મુજબ ગાઈ શકો છો.
શું આરતીની વચ્ચે તેનો અર્થ વાંચવો જરૂરી છે?
ના. પહેલા સંપૂર્ણ પાઠ ગાવો અને પછી અર્થ સમજવાનો પ્રયાસ કરો.
શું મોબાઇલથી આરતી વાંચી શકાય છે?
હા, વાંચી શકાય છે. ખાતરી કરો કે અક્ષરો સ્પષ્ટ દેખાય અને મોબાઇલ દીવાની જ્યોતથી સુરક્ષિત અંતરે રહે.
નિષ્કર્ષ
‘ॐ જય શિવ ઓમકારા’ આરતી માત્ર એક ધાર્મિક ગીત નથી, પરંતુ ભગવાન શિવના સર્વવ્યાપી સ્વરૂપ, સૃષ્ટિના રહસ્યો અને ભક્તિના ઊંડાણનું પ્રતીક છે. આ આરતીનો પાઠ કરવાથી મનને શાંતિ મળે છે અને ભગવાન શિવની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. તમારી શ્રદ્ધા અને પરંપરા મુજબ આ આરતીનું પઠન કરીને શિવજીની કૃપા મેળવો.
