બેંક ડૂબી જાય તો પૈસા પાછા મળશે? DICGC ₹5 લાખના નિયમની સંપૂર્ણ સત્યતા

બેંક ડૂબી જાય તો પૈસા પાછા મળશે? DICGC ₹5 લાખના નિયમની સંપૂર્ણ સત્યતા

રાત્રે સમાચાર આવે છે — “RBI એ ફલાણી બેંક પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.” અને તરત જ મનમાં એક સવાલ ઉદ્ભવે છે — “મારા પૈસાનું શું થશે?” આ ડર વાસ્તવિક છે. જીવનભરની કમાણી, બાળકોના ભણતરનો ખર્ચ, વૃદ્ધાવસ્થાની જમા-પૂંજી — બધું એક ઝાટકે જોખમમાં લાગે છે. પરંતુ રાહ જુઓ. ગભરાટ પહેલા સત્ય જાણવું જરૂરી છે. ભારતમાં બેંક ફેલ્યોર (Bank Failure) કોઈ નવી વાત નથી — અને તેના માટે સરકારે એક સંપૂર્ણ સુરક્ષા પ્રણાલી બનાવી છે. આ લેખમાં, અમે તમને જણાવીશું કે બેંક ડૂબી જાય તો પૈસા પાછા મળશે કે નહીં, DICGC ₹5 લાખના નિયમની હકીકત, જોઈન્ટ એકાઉન્ટનું શું થશે, લોકર સુરક્ષિત છે કે નહીં, અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ — તમારા પૈસાને કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવા.

⚠️ પહેલા આ સમજો: બેંક ડૂબવું અને બેંક પર મોરેટોરિયમ (Moratorium) લાગવું — આ બે અલગ વસ્તુઓ છે. મોરેટોરિયમ એટલે અસ્થાયી રૂપે ઉપાડ પર મર્યાદા — આ બેંક ફેલ્યોર નથી. પરંતુ બંને કિસ્સાઓમાં DICGC સુરક્ષા લાગુ પડે છે. ગભરાટ પહેલા સમાચાર ધ્યાનથી વાંચો.

1. શું બેંક ડૂબી શકે છે? — ભારતમાં બેંક ફેલ્યોરની વાસ્તવિકતા

WhatsApp પર શેર કરો

હા, ટેકનિકલી બેંકો નિષ્ફળ થઈ શકે છે — અને ભારતમાં આવું થયું પણ છે. પરંતુ કઈ બેંકો નિષ્ફળ થઈ અને શા માટે તે સમજવું જરૂરી છે.

• PMC બેંક (Punjab and Maharashtra Co-operative Bank) — 2019 માં RBI એ તેના પર ઉપાડ મર્યાદા લગાવી. ગ્રાહકો મહિનાઓ સુધી પોતાના પૈસા ઉપાડી શક્યા નહીં.
• Yes બેંક — 2020 માં RBI એ મોરેટોરિયમ લગાવ્યું, SBI એ તેને બચાવી.
• લક્ષ્મી વિલાસ બેંક — 2020 માં DBS બેંક સાથે મર્જ થઈ.

આ બધામાં એક પેટર્ન છે — સહકારી બેંકો (Cooperative Banks) વધુ સંવેદનશીલ હોય છે, જ્યારે મોટી શેડ્યૂલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકો (SBI, HDFC, ICICI) નું નિષ્ફળ થવું વ્યવહારીક રીતે ખૂબ મુશ્કેલ છે.

શા માટે મોટી બેંકો નથી ડૂબતી: “Too Big To Fail” — આ એક વાસ્તવિક નાણાકીય ખ્યાલ છે. SBI જેવી મોટી બેંકો ભારતની અર્થવ્યવસ્થા સાથે એટલી ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલી છે કે સરકાર તેમને નિષ્ફળ થવા દેતી નથી. 2008 ની વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટીમાં અમેરિકાની મોટી બેંકો ડૂબી ગઈ હતી પરંતુ ભારતીય બેંકો નહીં — કારણ કે RBI ની નિયમન પ્રણાલી મજબૂત છે.

કોને જોખમ છે: નાની સહકારી બેંકો અને અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંકો — અહીં પોતાનું પૈસા રાખનારાઓએ વધુ સાવચેત રહેવું જોઈએ. મોટી રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકો અને ટોચની ખાનગી બેંકોમાં પૈસા પ્રમાણમાં સુરક્ષિત છે.

2. DICGC શું છે? — તમારું સાચું સુરક્ષા કવચ

DICGC — Deposit Insurance and Credit Guarantee Corporation. આ RBI ની સંપૂર્ણ માલિકીની પેટાકંપની છે જે 1961 માં બનાવવામાં આવી હતી. તેનું એકમાત્ર કાર્ય છે — બેંક ડિપોઝિટર્સને સુરક્ષા આપવી.

કામ કરવાની રીત સરળ છે: દરેક બેંક જે DICGC સભ્ય છે — તે દર ત્રિમાસિક ગાળામાં પોતાની કુલ ડિપોઝિટનો એક નાનો પ્રીમિયમ DICGC ને આપે છે (હાલમાં ₹100 દીઠ વાર્ષિક 12 પૈસા). આ પૈસા એક ફંડમાં જાય છે. જ્યારે કોઈ બેંક નિષ્ફળ જાય છે — DICGC તે ફંડમાંથી ડિપોઝિટર્સને પૈસા પાછા આપે છે.

DICGC હેઠળ કઈ બેંકો આવે છે:

• રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકો (SBI, PNB, BOB વગેરે) ✅
• ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકો (HDFC, ICICI, Axis) ✅
• વિદેશી બેંકો (ભારતમાં કાર્યરત) ✅
• પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો (RRBs) ✅
• સહકારી બેંકો (અર્બન, સ્ટેટ) ✅ (2020 થી)
• સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો, પેમેન્ટ્સ બેંકો ✅

PMC બેંક કટોકટી પછી 2020 માં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર થયો — સહકારી બેંકોને પણ સંપૂર્ણપણે DICGC હેઠળ લાવવામાં આવી. તે પહેલા આ બેંકોના ગ્રાહકો પ્રમાણમાં ઓછા સુરક્ષિત હતા. હવે દરેક નોંધાયેલ બેંકમાં તમારું પૈસા વીમાકૃત છે.

પોસ્ટ ઓફિસ બચત (India Post): આના પર ભારત સરકારની સીધી ગેરંટી છે, અલગથી કોઈ વીમા મર્યાદા નથી. તેથી નાની બચત યોજનાઓને નાણાકીય રીતે વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે.

3. ₹5 લાખ DICGC મર્યાદા — સંપૂર્ણ સત્યતા અને મહત્વપૂર્ણ વિગતો

આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિભાગ છે. ₹5 લાખની DICGC મર્યાદા — તેને ઊંડાણપૂર્વક સમજો.

• 2020 થી પહેલા: મર્યાદા માત્ર ₹1 લાખ હતી — 1993 થી 2020 સુધી. 27 વર્ષમાં મર્યાદા વધી નહોતી! PMC બેંક કટોકટી અને COVID દરમિયાન મોટા જાહેર આક્રોશ પછી સરકારે મર્યાદા ₹5 લાખ કરી.
• ₹5 લાખમાં શું-શું આવરી લેવાય છે: આ મર્યાદા પ્રતિ ડિપોઝિટર પ્રતિ બેંક છે — અને તેમાં મુદ્દલ (Principal) + વ્યાજ (Interest) બંને મળીને ગણવામાં આવે છે. સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ બેલેન્સ, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ્સ (FDs), રિકરિંગ ડિપોઝિટ્સ (RDs), કરંટ એકાઉન્ટ બેલેન્સ — બધું એક જ બેંકમાં ઉમેરાય છે.

પરિસ્થિતિ અને DICGC થી મળતું નુકસાન:

• સેવિંગ્સમાં ₹2 લાખ: ₹2 લાખ (આખું)
• FD ₹3 લાખ + સેવિંગ્સ ₹1.5 લાખ = ₹4.5 લાખ: ₹4.5 લાખ (આખું)
• FD ₹8 લાખ + સેવિંગ્સ ₹2 લાખ = ₹10 લાખ: માત્ર ₹5 લાખ (₹5 લાખનું નુકસાન)
• FD ₹5 લાખ + વ્યાજ ₹25,000 = ₹5.25 લાખ: માત્ર ₹5 લાખ (₹25,000 નું નુકસાન)

એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ — જો તમે એક બેંકમાં ₹5 લાખની FD કરી હોય અને તેના પર ₹30,000 વ્યાજ ઉમેરાયું હોય — કુલ ₹5.30 લાખ. બેંક નિષ્ફળ થવા પર માત્ર ₹5 લાખ મળશે, ₹30,000 જશે. તેથી સ્માર્ટ વ્યૂહરચના એ છે કે FD ને ₹4.5 લાખથી વધુ એક બેંકમાં ન રાખો — વ્યાજ મળવા પર પણ ₹5 લાખથી ઓછી રહે.

4. મલ્ટીપલ એકાઉન્ટ્સ અને જોઈન્ટ એકાઉન્ટ્સ — DICGC નિયમો શું છે?

આ વિભાગ ઘણા લોકો ખોટી રીતે સમજે છે. ધ્યાનથી વાંચો.

• એક જ બેંક, અલગ શાખાઓ: જો તમારી એક જ બેંકની દિલ્હી શાખામાં ₹3 લાખની FD અને મુંબઈ શાખામાં ₹4 લાખની FD છે — તો તે એક જ બેંક ગણાશે. કુલ ₹7 લાખમાંથી માત્ર ₹5 લાખ મળશે. શાખા અલગ હોવાથી મર્યાદા અલગ થતી નથી.
• અલગ બેંકો: જો તમારી SBI માં ₹5 લાખ અને HDFC માં ₹5 લાખ છે — તો બંને અલગ-અલગ બેંકો છે. SBI નિષ્ફળ થવા પર SBI થી ₹5 લાખ મળશે. HDFC નિષ્ફળ થવા પર HDFC થી ₹5 લાખ મળશે. એટલે કે અસરકારક રીતે તમારા ₹10 લાખ સુરક્ષિત છે — પરંતુ બંને બેંકો એક સાથે નિષ્ફળ થવાની શક્યતા વ્યવહારીક રીતે શૂન્ય છે.
• જોઈન્ટ એકાઉન્ટનો નિયમ: જોઈન્ટ એકાઉન્ટને અલગ એન્ટિટી (entity) ગણવામાં આવે છે. એટલે કે જો તમારું અને તમારી પત્નીનું જોઈન્ટ એકાઉન્ટ છે — તો તે અલગ ₹5 લાખની મર્યાદા મેળવશે. અને તમારું વ્યક્તિગત એકાઉન્ટ — તે અલગ ₹5 લાખ. મતલબ એક જ બેંકમાં અસરકારક રીતે ₹10 લાખ સુરક્ષિત થઈ શકે છે જો એક જોઈન્ટ અને એક વ્યક્તિગત એકાઉન્ટ હોય.

5. પૈસા પાછા મળવાની પ્રક્રિયા — 90 દિવસનો નિયમ

પહેલા બેંક નિષ્ફળ થવા પર ગ્રાહકોને વર્ષો સુધી રાહ જોવી પડતી હતી. પરંતુ 2021 માં DICGC એક્ટમાં સુધારો થયો જેણે આ પ્રક્રિયાને ઘણી ઝડપી બનાવી.

નવા નિયમો અનુસાર પ્રક્રિયા:

1. RBI એક્શન: RBI જ્યારે કોઈ બેંક પર મોરેટોરિયમ લગાવે છે અથવા બેંકને રદ કરે છે — તે દિવસથી 90 દિવસનું ઘડિયાળ શરૂ થાય છે.
2. બેંક ડેટા સબમિશન: 45 દિવસની અંદર, સમસ્યાગ્રસ્ત બેંક તેના તમામ ડિપોઝિટર્સની યાદી અને રકમ DICGC ને સબમિટ કરે છે.
3. DICGC વેરિફિકેશન: DICGC ડેટાની ચકાસણી કરે છે — કયા એકાઉન્ટ્સ યોગ્ય છે, ચોક્કસ રકમ શું છે.
4. 90 દિવસમાં ચુકવણી: RBI એક્શનના 90 દિવસની અંદર, યોગ્ય ડિપોઝિટર્સને ₹5 લાખ સુધીના પૈસા પાછા કરવાના હોય છે. ચુકવણી સીધી બેંક એકાઉન્ટમાં અથવા ચેક દ્વારા થાય છે.

આ 90-દિવસનો નિયમ મોટી રાહત છે — પહેલા આ પ્રક્રિયા ક્યારેક 5-10 વર્ષ સુધી ખેંચાઈ જતી હતી. હવે કાયદેસર રીતે 90 દિવસની સમયમર્યાદા છે.

6. બેંક લોકર સુરક્ષિત છે કે નહીં? — મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા

ઘણા લોકો આ બાબતે મૂંઝવણમાં હોય છે. બેંક લોકર અને બેંક ડિપોઝિટ — બિલકુલ અલગ વસ્તુઓ છે. બેંક લોકરમાં રાખેલો સામાન — સોનું, ઘરેણાં, દસ્તાવેજો, રોકડ — તે ટેકનિકલી બેંકની સંપત્તિ નથી. તે તમારી સંપત્તિ છે જે તમે બેંકની જગ્યામાં સુરક્ષિત રાખી છે.

બેંક નિષ્ફળ થવા પર લોકરનો સામાન બેંકની અસ્કયામતોમાં ગણાતો નથી. વ્યવહારિક રીતે — બેંક બંધ થવા પર, તમને લોકર એક્સેસ મળશે કોઈ સુપરવાઇઝ્ડ પ્રક્રિયા દ્વારા. કોર્ટ દ્વારા નિયુક્ત લિક્વિડેટર (Liquidator) અથવા RBI દ્વારા અધિકૃત વ્યક્તિની હાજરીમાં લોકર ખોલવામાં આવશે અને તમે તમારો સામાન લઈ શકો છો.

પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી — DICGC લોકરમાં રાખેલા સામાનને આવરી લેતું નથી. જો લોકરમાંથી ચોરી થાય અથવા કુદરતી આફતમાં સામાનને નુકસાન થાય — તેના માટે અલગ વીમો (જેમ કે હોમ ઇન્શ્યોરન્સ) લેવો પડે છે.

7. બેંક નિષ્ફળ થવા પર લોનનું શું થશે?

આ વાત ઘણા લોકો અપેક્ષા રાખતા નથી — બેંક નિષ્ફળ થવા પર તમારી લોન માફ થતી નથી. બેંક નિષ્ફળ થવા પર એક લિક્વિડેટર અથવા એડમિનિસ્ટ્રેટર નિયુક્ત થાય છે. તે બેંકની તમામ અસ્કયામતો અને જવાબદારીઓનું સંચાલન કરે છે. તમારી લોન — બેંકની અસ્કયામત છે (તે તમારી પાસેથી પૈસા મેળવવાનો હકદાર છે). તેથી લિક્વિડેટર તમારી પાસેથી લોનની વસૂલાત કરવાનું ચાલુ રાખશે.

ઘણીવાર નિષ્ફળ ગયેલી બેંકની લોન કોઈ બીજી બેંકને ટ્રાન્સફર થઈ જાય છે. તમારે નવી બેંકને સમાન શરતો પર EMI ચૂકવતા રહેવું પડશે.

8. તમારા પૈસા કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખવા — સ્માર્ટ વ્યૂહરચના

DICGC સુરક્ષા જાણવી જરૂરી છે — પરંતુ તેના પર નિર્ભર ન રહો. આ વ્યૂહરચના અનુસરો.

• નિયમ 1 — ₹5 લાખથી વધુ એક બેંકમાં ન રાખો: જો તમારી પાસે વધુ બચત છે — તો અનેક બેંકોમાં વહેંચો. SBI માં ₹5 લાખ, HDFC માં ₹5 લાખ, પોસ્ટ ઓફિસમાં ₹5 લાખ — ત્રણ જગ્યાએ ₹15 લાખ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત.
• નિયમ 2 — સહકારી બેંકોથી સાવચેત રહો: અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંકો હવે DICGC હેઠળ છે — પરંતુ તેમાં નિષ્ફળ થવાનું જોખમ વધુ છે. જો અહીં પૈસા છે — તો ₹5 લાખથી ઓછો રાખો. રાષ્ટ્રીયકૃત અને મોટી ખાનગી બેંકો વધુ સુરક્ષિત છે.
• નિયમ 3 — FD રકમ ₹4.5 લાખ સુધી રાખો: એક બેંકમાં FD કરતી વખતે ₹4.5 લાખથી વધુ ન કરો — વ્યાજ ઉમેરાયા પછી પણ ₹5 લાખની મર્યાદામાં રહેશે.
• નિયમ 4 — પોસ્ટ ઓફિસ યોજનાઓનો ઉપયોગ કરો: SSY, PPF, NSC, પોસ્ટ ઓફિસ FD — આના પર ભારત સરકારની સીધી ગેરંટી છે, અલગ DICGC મર્યાદા નથી.
• નિયમ 5 — બેંકોની બહાર વૈવિધ્યકરણ કરો: બધા પૈસા બેંકમાં ન રાખો. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ SEBI દ્વારા નિયંત્રિત છે — બેંક ફેલ્યોરથી સીધી અસર પામતા નથી.

9. FAQ — બેંક ફેલ્યોર સંબંધિત સૌથી વધુ પૂછાતા પ્રશ્નો

Q1. બેંક ડૂબી જાય તો પૈસા પાછા મળશે — બરાબર કેટલા દિવસમાં?

2021 માં DICGC એક્ટ સુધારા પછી — RBI એક્શનથી 90 દિવસની અંદર ₹5 લાખ સુધીના પૈસા DICGC થી મળવા જોઈએ. પ્રક્રિયા છે — RBI મોરેટોરિયમ લગાવે છે (દિવસ 0), બેંક 45 દિવસમાં ડિપોઝિટર ડેટા સબમિટ કરે છે, DICGC ચકાસણી કરીને 90 દિવસની અંદર ચુકવણી કરે છે. ₹5 લાખથી વધુની રકમ — લિક્વિડેશન પ્રક્રિયામાં જાય છે, જે વર્ષો સુધી ચાલી શકે છે અને સંપૂર્ણ વસૂલાતની કોઈ ગેરંટી નથી. તેથી એક બેંકમાં ₹5 લાખથી વધુ ન રાખો.

Q2. સહકારી બેંક (Sahakari Bank) માં પૈસા સુરક્ષિત છે?

2020 પછી સહકારી બેંકો પણ DICGC હેઠળ આવી ગઈ છે — તેથી ₹5 લાખ સુધી ટેકનિકલી સુરક્ષિત છે. પરંતુ પ્રમાણિકપણે — સહકારી બેંકોનું નિષ્ફળ થવાનું જોખમ રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકો કરતાં વધુ છે. PMC બેંક, CKP કો-ઓપરેટિવ બેંક — આ બધા ઉદાહરણો છે. જો તમારી કોઈ સહકારી બેંકમાં પૈસા છે — ₹3-4 લાખથી વધુ ન રાખો. બાકી કોઈ મોટી બેંક અથવા પોસ્ટ ઓફિસમાં શિફ્ટ કરો.

Q3. જોઈન્ટ એકાઉન્ટ પર DICGC મર્યાદા શું છે?

જોઈન્ટ એકાઉન્ટને DICGC એક અલગ એન્ટિટી માને છે. એટલે કે જો તમારું એક વ્યક્તિગત સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ છે અને એક જોઈન્ટ એકાઉન્ટ (પત્ની સાથે) — બંનેને અલગ-અલગ ₹5 લાખની મર્યાદા મળે છે. એક જ બેંકમાં અસરકારક રીતે ₹10 લાખ સુરક્ષિત થઈ શકે છે. પરંતુ ધ્યાન રાખો — જોઈન્ટ એકાઉન્ટ ધારકોનો ક્રમ મહત્વનો છે.

Q4. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને શેર્સ — બેંક નિષ્ફળ થવા પર શું થશે?

મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને શેર્સ — આ બેંક ડિપોઝિટ નથી, તેથી DICGC તેમને આવરી લેતું નથી. પરંતુ સારી વાત એ છે કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સની અસ્કયામતો અલગ કસ્ટોડિયન બેંકમાં રહે છે — AMC (ફંડ હાઉસ) ના નામ પર નહીં, રોકાણકારોના નામ પર. SEBI તેને સખત રીતે નિયંત્રિત કરે છે. તેથી જો HDFC AMC નાદાર થઈ જાય — તમારા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સ સુરક્ષિત રહેશે, SEBI તેને બીજા AMC ને ટ્રાન્સફર કરશે. બેંક ફેલ્યોર સીધી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણોને અસર કરતું નથી.

Q5. બેંક નિષ્ફળ થવાના સંકેતો શું છે — પહેલા કેવી રીતે ખબર પડે?

કેટલાક ચેતવણી સંકેતો છે જેનું અવલોકન કરવું જોઈએ. પ્રથમ — બેંકનો NPA (Non-Performing Assets) રેશિયો વધી રહ્યો હોય. બીજું — RBI એ કોઈ દંડ અથવા ચેતવણી જારી કરી હોય. ત્રીજું — સમાચારમાં બેંકનું નામ વારંવાર નાણાકીય મુશ્કેલીઓ સાથે આવી રહ્યું હોય. ચોથું — બેંકની ક્રેડિટ રેટિંગ ડાઉનગ્રેડ થઈ હોય. પાંચમું — ઉપાડમાં અસ્પષ્ટ વિલંબ થઈ રહ્યો હોય. જો આમાંથી કોઈ પણ સંકેત દેખાય — શાંતિથી તમારા પૈસા બીજી બેંકમાં શિફ્ટ કરવાનું શરૂ કરો.

Q6. શું SBI ડૂબી શકે છે?

વ્યવહારીક રીતે — ના. SBI ભારતની સૌથી મોટી બેંક છે, 500+ મિલિયન ગ્રાહકો છે, અને તે ભારત સરકારની બેંક છે. જો SBI નિષ્ફળ થવા લાગે — સરકાર તેને બેલઆઉટ (bailout) કરશે. SBI “Too Big To Fail” શ્રેણીમાં છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે SBI માં અમર્યાદિત પૈસા રાખો — વૈવિધ્યકરણ હંમેશા સારું છે.

Q7. લોન સાથે બેંક નિષ્ફળ થઈ જાય — તો શું વાટાઘાટો શક્ય છે?

હા, મર્યાદિત વાટાઘાટો શક્ય છે. જ્યારે બેંક નિષ્ફળ થાય છે અને લિક્વિડેટર નિયુક્ત થાય છે — લિક્વિડેટરનો હિત એ છે કે લોન પતાવટ થાય, ભલે થોડા ડિસ્કાઉન્ટ પર. One-time settlement (OTS) ની શક્યતાઓ વધી જાય છે. પરંતુ આ કેસ-દર-કેસ આધારે હોય છે અને કોઈ ગેરંટી નથી.

નિષ્કર્ષ: બેંક નિષ્ફળ થવાનો ડર સ્વાભાવિક છે — પરંતુ આ ડરને ઉત્પાદક બનાવો. આજે જ આ કરો: તમારા બધા બેંક એકાઉન્ટ્સની યાદી બનાવો. કઈ બેંકમાં કેટલા પૈસા છે — નોંધ કરો. જો કોઈ એક બેંકમાં ₹5 લાખથી વધુ છે — તો વહેંચવાની યોજના બનાવો. સહકારી બેંકોમાં પૈસા છે — તેને રાષ્ટ્રીયકૃત બેંક અથવા પોસ્ટ ઓફિસમાં શિફ્ટ કરો. FDs છે — ₹4.5 લાખ પ્રતિ બેંક મર્યાદા રાખો. અને બાકીની બચતને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, SSY, PPF માં રોકાણ કરો. જ્ઞાન એ જ સાચો વીમો છે.

આ પણ વાંચો

• બેંક લોકરમાંથી વસ્તુ ખોવાય કે નુકસાન થાય તો શું કરવું? RBI ના નિયમો અને દાવાની પ્રક્રિયા