ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਰੋਗ: ਲੱਛਣ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ

ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਰੋਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੋ?

ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਇਆਬੀਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਧੱਬੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸਾਨ ਇਸਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਪੀਲਾਪਨ ਪੂਰੀ ਪੱਤੀ ‘ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਸੁੰਗੜਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੌਦਾ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋਗੇ, ਤਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ (Whiteflies) ਉੱਡਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਜੇਕਰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਖੇਤ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਪੀਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪੌਦੇ ਬੋਣੇ ਰਹਿ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਪੀਲਾਪਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਸਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਫਸਲ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ।

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ

ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੇਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ (Whitefly) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਖੀ ਬਿਮਾਰ ਪੌਦੇ ਦਾ ਰਸ ਚੂਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਪੌਦੇ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਵਾਇਰਸ ਫੈਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਫਸਲ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਬਿਜਾਈ ਵੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੁਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਉੱਗੀਆਂ ਨਦੀਨਾਂ (Weeds) ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸਾਨ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਕਾਰਨ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਸ-ਚੂਸਕ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੀ ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੀਲਾਪਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਦੱਬ ਦਿਓ ਜਾਂ ਸਾੜ ਦਿਓ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ ਚਿਪਚਿਪੇ ਕਾਰਡ (Yellow Sticky Traps) ਲਗਾਓ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਅਸਰਦਾਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 10 ਤੋਂ 15 ਕਾਰਡ ਲਗਾਉਣ ‘ਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿਪਕ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰ ਕੇ ਖੇਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਖੀ ਨਾ ਉੱਡੇ। ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਓ। ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਖਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮਿਜਾਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਕਰੋ। ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਰਸਾਇਣਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਰੀ-ਖਰਚਾ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰਸਾਇਣਕ ਛਿੜਕਾਅ: ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਕੀ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕੋਪ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਸਹੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਥਾਇਮੇਥੋਕਸਮ (Thiamethoxam 25% WG) ਜਾਂ ਬੀਟਾ-ਸਾਈਫਲੂਥ੍ਰਿਨ + ਇਮਿਡਾਕਲੋਪ੍ਰਿਡ (Beta-cyfluthrin + Imidacloprid) ਦਾ ਕੰਬੀਨੇਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਅਕਸਰ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਘੋਲ ਕੇ ਛਿੜਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੱਕ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੀ ਜਿੱਥੇ ਮੱਖੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਏਕੜ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 150 ਤੋਂ 200 ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।

ਦਵਾਈ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਓਸ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਢਲਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਛਿੜਕਾਅ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚਿਪਕੋ (Silicon Spreader) ਮਿਲਾਉਣਾ ਨਾ ਭੁੱਲੋ।

ਤੱਥ: ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਰੋਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਇੱਕ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪੌਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੱਖੀ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ 80% ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਉਪਾਅ: ਕੀ ਨਿੰਮ ਦਾ ਤੇਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ?

ਜਿਹੜੇ ਕਿਸਾਨ ਭਰਾ ਰਸਾਇਣਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿੰਮ ਦਾ ਤੇਲ (Neem Oil 10,000 PPM) ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਬਦਲ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਡੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿੰਮ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ 5 ਮਿ.ਲੀ. ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਾਬਣ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ। ਇਹ ਕੀਟਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰਸ ਚੂਸਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਕਰਮਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਜੈਵਿਕ ਉਪਾਅ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਤਿੱਖਾ ਘੋਲ (ਲਸਣ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਦਾ ਅਰਕ) ਵੀ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਰਸ-ਚੂਸਕ ਕੀਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਕੀਟਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਲੇਡੀਬਰਡ ਬੀਟਲ) ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ 2-3 ਦਿਨ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਸਪੈੱਲ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਚਾਨਕ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ।

ਜੇਕਰ ਛਿੜਕਾਅ ਦੇ 2 ਤੋਂ 3 ਘੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ਼ ਬਾਰਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਵਾਈ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਟਿੱਕਰ ਜਾਂ ਚਿਪਕੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਦਵਾਈ ਪੱਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਬਣਾ ਲਵੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬਚੋ

• ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਦੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇਜ਼ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਪਰੇਅ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਸੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਸਲ ਝੁਲਸ ਸਕਦੀ ਹੈ।
• ਦਵਾਈ ਦਾ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇੱਕੋ ਸਾਲਟ (Salt) ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਦਲ-ਬਦਲ ਕੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੋ।

ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੌਂਗ-ਟਰਮ ਪਲਾਨ

ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਕਿਸਮਾਂ (Resistant Varieties) ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰਿਆ ਕਦਮ ਹੈ।

ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬੀਜ ਉਪਚਾਰ (Seed Treatment) ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਥਾਇਮੇਥੋਕਸਮ ਜਾਂ ਐਫਆਈਆਰ (FIR) ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਬੀਜ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਕੇ ਬੀਜਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 30-35 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਰਸ-ਚੂਸਕ ਕੀਟਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਫਸਲ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੌਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦੌਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਫਸਲ ਚੱਕਰ (Crop Rotation) ਅਪਣਾਉਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕੋ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆਬੀਨ ਬੀਜਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਟਾਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਰੋਗਾਣੂ ਪਨਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਬਦਲ ਕੇ ਬੀਜਣ ਨਾਲ ਖੇਤ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਵੇਕ ਭਾਈ ਦੀ ਸਲਾਹ

ਸੋਇਆਬੀਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪੀਲਾਪਨ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਬੈਠਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੋਵੇਂ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਘਬਰਾਉਣ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਦਵਾਈ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਆਉਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ। ਗੁਆਂਢੀ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਜੋ ਪਾਇਆ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੋ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਸ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੈ। ਜੇ ਸਿਰਫ 5-10% ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਸੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਸਟਿੱਕੀ ਟ੍ਰੈਪ ਲਗਾਉਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਹੱਲ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਹੈ, ਵਾਇਰਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫੈਲਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

💡 ਕੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਕਰੋ — ਘੱਟ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਵਰਨਾ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ।

ਦਵਾਈ ਖਰੀਦਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੇ ਬਹਿਕਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਟੌਨਿਕ ਜਾਂ ਮਿਕਸਚਰ ਨਾ ਖਰੀਦੋ। ਸਹੀ ਸਾਲਟ ਪਛਾਣੋ, ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾਓ ਅਤੇ ਸਪਰੇਅ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਚੁਣੋ। ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸਹੀ ਕਦਮ ਹੀ ਮੁਨਾਫਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਕੀ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਸਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਹਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਸਹੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ?

ਥਾਇਮੇਥੋਕਸਮ 25% WG ਜਾਂ ਬੀਟਾ-ਸਾਈਫਲੂਥ੍ਰਿਨ + ਇਮਿਡਾਕਲੋਪ੍ਰਿਡ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਟਿੱਕਰ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 150 ਤੋਂ 200 ਲੀਟਰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੋ। ਨਾਲ ਹੀ 40-50 ਮਿ.ਲੀ. ਸਿਲੀਕਾਨ ਬੇਸਡ ਚਿਪਕੋ (ਸਟਿੱਕਰ) ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਨਾ ਰੁੜ੍ਹੇ।

ਕੀ ਯੂਰੀਆ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਪੀਲਾ ਮੋਜ਼ੇਕ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਯੂਰੀਆ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਪੌਦੇ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹੋਰ ਨਰਮ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੇਵਲ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੋ।

ਬੇਦਾਅਵਾ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਵਲ ਆਮ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਹੈ।