डार्क वेब हिटमन: स्कॅम की पोलीसचा सापळा?

डार्क वेब हिटमन: स्कॅम की पोलीसचा सापळा?

इंटरनेटवर, विशेषतः डार्क वेबवर, ‘हिटमन बुक करा’ अशा जाहिराती किंवा पेजेस अनेकदा चर्चेत असतात. या जाहिराती पाहून अनेकांना वाटते की जणू काही चित्रपटातील खलनायक किंवा गुप्त एजंटप्रमाणे कोणालाही मारण्यासाठी सुपारी देता येते. पण यामागे सत्य काय आहे? हे पेजेस खरोखरच हिटमन सेवा देतात, की ते पोलिसांचे जाळे आहेत, किंवा केवळ लोकांना फसवून पैसे उकळण्याचा एक स्कॅम आहे? या लेखात आपण या प्रश्नांची उत्तरे शोधणार आहोत.

चित्रपटातील हिटमन आणि डार्क वेबवरील जाहिरात

चित्रपटांमध्ये आपण अनेकदा हिटमनची भूमिका पाहिली आहे – काळे कपडे, सायलेन्सर लावलेली बंदूक आणि एका क्लिकवर काम पूर्ण. पण प्रत्यक्षात परिस्थिती वेगळी आहे. न्यूयॉर्क टाइम्सच्या २०२० च्या अहवालानुसार, अशा प्रकारची ‘हिटमन फॉर हायर’ (Hitman for Hire) सेवा देणारी बहुतेक पेजेस ही केवळ फसवणूक किंवा स्कॅम असल्याचे मानले जाते. यापैकी कोणत्याही साइटवरून सुपारी देऊन खून केल्याची कोणतीही नोंदणीकृत घटना समोर आलेली नाही. यामागे एक सोपे तर्क आहे: खऱ्या संघटित गुन्हेगारी टोळ्या अशा सार्वजनिक आणि सहज उपलब्ध होणाऱ्या प्लॅटफॉर्मवर काम करत नाहीत. जे पेज सर्वांना सहज दिसत आहे, ते व्यवसाय नसून एक सापळा असतो.

जेव्हा एखादी व्यक्ती अशा साइटवर जाते, तेव्हा ती व्यक्ती आधीच गुन्हेगारी इराद्याने प्रेरित झालेली असते. अशा ग्राहकांना फसवणे स्कॅमरसाठी सोपे असते, कारण ते पोलिसांकडे जाऊ शकत नाहीत किंवा पैशांची मागणी करू शकत नाहीत. दुसरीकडे, पोलीस अनेक दशकांपासून अशा प्रकारच्या गुन्हेगारी कारवायांना पकडण्यासाठी ‘अंडरकव्हर’ (Undercover) म्हणजेच गुप्त एजंट म्हणून काम करत आले आहेत. त्यामुळे, डार्क वेबवरील हिटमनच्या जाहिराती या एकतर स्कॅम असतात किंवा पोलिसांचे जाळे (हनीपॉट) असू शकतात.

स्कॅम पेजेसचे स्वरूप

डार्क वेबवरील ‘हिटमन फॉर हायर’ पेजेसचे स्वरूप साधारणपणे सारखेच असते. यामध्ये अनेकदा खालील गोष्टी आढळतात:

• खराब इंग्रजी भाषेचा वापर.
• स्टॉक फोटोंचा (Stock Photos) वापर करून तयार केलेले गुंडांचे किंवा बंदुकांचे फोटो.
• ‘अपघाती मृत्यू’सारखे भासवण्यासाठी अतिरिक्त शुल्क आकारणे.
• बिटकॉइनसारख्या क्रिप्टोकरन्सीमध्ये आगाऊ रक्कम मागणे.

जेव्हा तुम्ही ऑर्डर देता, पैसे भरता आणि माहिती देता, तेव्हा तुम्हाला अनेक कारणे दिली जातात की काम का होऊ शकले नाही. उदा. ‘किलर हरवला’, ‘शस्त्र तपासणीत अडकले’, ‘लक्ष्यस्थानी जास्त सुरक्षा होती’ किंवा ‘चांगल्या टीमसाठी अधिक पैसे द्या’. पैसे परत मागितल्यास ते मिळत नाहीत. काही प्रकरणांमध्ये, साइट चालवणारे ऑपरेटर लोकांना साइट खरी वाटावी यासाठी व्हिडिओ बनवण्यासही सांगतात.

‘बेसा माफिया’ आणि ‘युरी’ची कहाणी

‘बेसा माफिया’ (Besa Mafia) हे डार्क वेबवरील हिटमन सेवा देणाऱ्या साइट्सपैकी एक चर्चित नाव होते. ‘बेसा’ या अल्बेनियन शब्दाचा अर्थ ‘वचन’ किंवा ‘सन्मान’ असा होतो. या साइटने अल्बेनियन टोळीचा मुखवटा वापरला होता. या साइटच्या मागे ‘युरी’ (Yuri) नावाचा एक स्कॅमर असल्याचे मानले जाते, जो रोमानियाशी संबंधित होता. युरीने ‘बेसा माफिया’, ‘क्राइम बे’, ‘कॅमोरा हिटमन’ अशा नावांनी अनेक रीब्रांडेड साइट्स चालवल्या. तो केवळ साइट चालवत नव्हता, तर स्वतःची प्रसिद्धीही करत होता. विकिपीडियासारख्या ठिकाणी तो स्वतःबद्दल माहिती संपादित करायचा आणि इतर हिटमन साइट्स स्कॅम असल्याचे भासवून केवळ स्वतःची साइट खरी असल्याचे सांगायचा. पत्रकार कार्ल मिलर यांच्या मते, युरी हा एक कुशल डिजिटल मार्केटर होता, हिटमन नाही.

२०१६ मध्ये, काही संशोधकांना युरीच्या साइटवरील डेटा मिळवण्यात यश आले. या डेटामधून असे दिसून आले की, ऑपरेटर पैसे घेतल्यानंतर काम टाळत असे आणि अधिक पैशांची मागणी करत असे. काही संदेशांमध्ये तर ऑपरेटरने कबूल केले होते की, ही साइट गुन्हेगारांकडून पैसे उकळण्यासाठीच आहे. काहीवेळा तो स्वतःला ‘हनीपॉट’ (Honeypot) म्हणजे पोलिसांचे जाळे असल्याचेही सांगायचा, जेणेकरून पैसे न देणारे ऑर्डर पोलिसांना कळवता येतील. थोडक्यात, तो सोयीनुसार कधी स्कॅमर तर कधी ‘व्हिजिलँटे’ (Vigilante) बनत असे.

न्यूयॉर्क टाइम्सच्या अहवालानुसार, अशा पेजेसवर पैसे देणाऱ्या शेकडो लोकांचा डेटा तपासण्यात आला, ज्यामध्ये केवळ नऊ प्रकरणांमध्ये पैसे देणारे ग्राहक पकडले गेले. मात्र, या साइट्सवरून सुपारी देऊन खून केल्याची कोणतीही नोंदणीकृत घटना नव्हती.

मिनेसोटातील एलवाइन प्रकरण: एक धडा

स्कॅमचा अर्थ असा नाही की खून होत नाहीत. मिनेसोटा येथील स्टीफन आणि एमी एलवाइन यांचे प्रकरण याचे एक उदाहरण आहे. २०१६ मध्ये एफबीआयला ‘बेसा माफिया’च्या डेटामध्ये ‘डॉगडेगॉड’ (Doggedgod) नावाचा यूजर आढळला, ज्याने एमी एलवाइनच्या नावाने हजारो डॉलर्सचे बिटकॉइन पेमेंट केले होते. एजंट्सनी जेव्हा या जोडप्याची चौकशी केली, तेव्हा एमीचा मृत्यू झाला. तपासात असे दिसून आले की, साइटने सुपारीचे काम केले नाही आणि त्यानंतर स्टीफन एलवाइनने स्वतःच पत्नीची हत्या केली. हे प्रकरण ‘डार्क वेबने खून घडवला’ असे नसून, ‘फसवणुकीनंतर व्यक्तीने स्वतःच गुन्हा केला’ असे होते. अनेक संशोधक सांगतात की, अशा साइट्समुळे लोकांना गुन्हेगारी कृत्ये करणे सोपे वाटते, कारण त्यांना वाटते की ते एका ‘सेवे’चा वापर करत आहेत.

पोलीस स्टिंग ऑपरेशन्स आणि मुखबिर

जेव्हा लोक ‘हिटमन’बद्दल विचार करतात, तेव्हा त्यांना एखाद्या आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी टोळीची आठवण येते. पण प्रत्यक्षात, पोलीस अनेक दशकांपासून ‘स्टिंग ऑपरेशन’ (Sting Operation) वापरत आहेत. यामध्ये पोलीस अधिकारी स्वतःला हिटमन म्हणून सादर करतात, पैसे घेतात आणि गुन्हेगारांना पकडतात. डार्क वेब हे केवळ संवादाचे एक नवीन माध्यम बनले आहे.

२०२१ मध्ये फोर्ब्सने एका बातमीत सांगितले की, एक डार्क वेब स्कॅमर जो हिटमन सेवा देत असल्याचे भासवत होता, तो एफबीआयचा मुखबिर बनला. त्याने एका लक्ष्याच्या माहितीसह एजंट्सना संपर्क साधला. याचा अर्थ, जी साइट ‘किलर मिळवून देणार’ असे सांगत होती, ती एकतर स्कॅमर होती किंवा पोलिसांना माहिती देणारी होती. दोन्ही परिस्थितीत ग्राहक सापळ्यात अडकत होता.

अमेरिकेतील अनेक खटल्यांमध्ये असे दिसून आले आहे की, डार्क वेबवर गर्लफ्रेंड किंवा पत्नीच्या हत्येसाठी सुपारी देण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांना अटक झाली आहे. बिटकॉइन पेमेंट, फोन डिटेल्स आणि कबुलीजबाब यांसारख्या पुराव्यांमुळे त्यांना शिक्षा झाली आहे. उदाहरणार्थ, एका प्रकरणात एका व्यक्तीला पत्नीच्या हत्येसाठी सुपारी देण्याचा प्रयत्न केल्याबद्दल १२ वर्षांची शिक्षा झाली.

२०२५ मध्ये नेदरलँड्समधील एका अहवालानुसार, डार्क वेबवरील हिटमन सेवांच्या यादीत सामान्य लोकांची नावे होती, जसे की शिक्षक, नर्स इत्यादी. पोलिसांनी धमक्यांना गंभीर गुन्हे मानले आणि काही प्रकरणांमध्ये शिक्षाही सुनावली.

‘Assassination Market’ आणि हिटमन जाहिरात यातील फरक

इंटरनेटवर ‘Assassination Market’ (हत्या बाजार) ही संकल्पना देखील फिरत असते. पण ही हिटमन सेवा देणारी दुकान नाही. १९९० च्या दशकात जिम बेल यांनी ‘Assassination Politics’ या निबंधात एका व्यक्तीच्या मृत्यूच्या तारखेवर पैज लावण्याची कल्पना मांडली होती. २०१३ च्या सुमारास एका क्रिप्टोकरन्सी-आधारित पेजने ही कल्पना प्रत्यक्षात आणण्याचा प्रयत्न केला. या यादीतील लोकांची नावे नंतरही चर्चेत राहिली. हा एक वेगळा विषय आहे आणि तो थेट ‘किलर बुक करा’ या सार्वजनिक जाहिरातींशी संबंधित नाही.

सिल्क रोड (Silk Road) सारख्या मार्केटप्लेसचा इतिहास वेगळा आहे. सिल्क रोड हे एक मोठे ऑनलाइन मार्केटप्लेस होते, जिथे अनेक बेकायदेशीर वस्तूंची विक्री होत असे. रॉस उल्ब्रिख्ट, जो सिल्क रोडचा संस्थापक होता, त्याला अनेक आरोपांखाली आजीवन कारावासाची शिक्षा झाली. हिटमनच्या आरोपांचाही त्यात समावेश होता, पण तो मुख्य आरोप नव्हता. हिटमन जाहिरातींचा अध्याय हा फसवणूक आणि पोलिसांच्या स्टिंग ऑपरेशन्सचा आहे.

भारतात या अफवा का पसरतात?

भारतात अनेक लोक डार्क वेबबद्दल रील्स (Reels) आणि व्हॉट्सॲप (WhatsApp) मेसेजेसद्वारे माहिती मिळवतात. ‘डार्क वेबवर सर्वकाही मिळते’ ही कल्पना चित्रपटांमधून आलेली आहे. भारतात स्थानिक गुन्हेगारी, जसे की जमीन, कर्ज, किंवा वैयक्तिक वाद यातून होणारे गुन्हे जुने आहेत. पण आता इंटरनेटमुळे लोकांना भीती वाटते की कोणीही ऑनलाइन किलर बुक करू शकेल.

वास्तविक पाहता, बिटकॉइन पाठवल्यानंतरही पकडले जाण्याची शक्यता असते. एक्सचेंजचे केवायसी (KYC), वॉलेट लिंक, आयपी ॲड्रेस आणि स्वतःची कबुली यांसारख्या पुराव्यांमुळे गुन्हेगार सहज पकडले जातात. ‘गुमनाम सेवा’चे जाहिरात असली तरी, ग्राहकाची ओळख गुप्त राहत नाही.

मीडियामध्ये सनसनाटी मथळे जास्त क्लिक्स मिळवतात. त्यामुळे, एक स्कॅम पेज अनेक वर्षे ‘खरा माफिया’ म्हणून ओळखले जाते. युरीसारख्या स्कॅमरने याच भीतीचा आणि अफवांचा फायदा घेतला.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

डार्क वेबवर हिटमन खरोखर मिळतो का?

सार्वजनिक संशोधनानुसार, जे पेजेस उघडपणे हिटमन सेवा विकताना दिसतात, ते बहुतेक स्कॅम असतात. न्यूयॉर्क टाइम्स आणि इतर अनेक अहवालांनुसार, अशा स्टोअरफ्रंट्सद्वारे सुपारी देऊन खून केल्याची कोणतीही नोंदणीकृत घटना नाही. खरी गुन्हेगारी टोळी अशा सार्वजनिक जाहिरातींवर अवलंबून नसते.

पोलिसांचे जाळे कसे काम करते?

दोन मुख्य मार्ग दिसतात. एक, पोलीस अधिकारी स्वतःला हिटमन म्हणून सादर करून ग्राहकांशी बोलतात आणि पुरावे गोळा करतात. हा एक जुना स्टिंग ऑपरेशनचा प्रकार आहे. दुसरा मार्ग म्हणजे, स्कॅम पेज चालवणारा ऑपरेटर स्वतःच पोलिसांना माहिती देतो, जसे की फोर्ब्सने एका मुखबिर स्कॅमरबद्दल सांगितले होते. दोन्ही परिस्थितीत, ग्राहकाने पाठवलेले संदेश आणि पैसे हेच पुरावे बनतात.

‘बेसा माफिया’वर पैसे पाठवले तर काय झाले?

बहुतेक प्रकरणांमध्ये, सुपारीचे काम झाले नाही आणि पैसे स्कॅमरकडे गेले. काही ग्राहक नंतर पोलिसांच्या रडारवर आले. मिनेसोटातील एलवाइन प्रकरणात, साइटने काम केले नाही आणि हत्या घरगुती पातळीवर झाली, ज्यासाठी पतीला दोषी ठरवण्यात आले.

‘Assassination Market’ आणि हिटमन जाहिरात एकच आहेत का?

नाही. ‘Assassination Market’ ही एक जुनी संकल्पना आहे, जिथे लोकांच्या मृत्यूच्या तारखेवर पैज लावली जाते. तर, हिटमन जाहिरात ही एका बनावट दुकानाची पाटी आहे, जी फसवणूक करण्यासाठी वापरली जाते. या दोन्ही गोष्टींना एकत्र करणे चुकीचे आहे.

असे कोणतेही पेज दिसल्यास उघडावे का?

नाही. असे पेजेस स्कॅम, ब्लॅकमेल किंवा कायदेशीर अडचणी निर्माण करू शकतात. उत्सुकता शमवण्यासाठी कोर्टाचे दस्तावेज किंवा चांगल्या पत्रकारितेचा आधार घ्यावा, त्या पेजेसवर जाऊ नये. लक्षात ठेवा, कोणालाही इजा पोहोचवण्याचा प्रयत्न करणे किंवा तशी सुपारी देणे हा स्वतःच एक गुन्हा आहे. जरी साइट बनावट असली, तरी सुपारी देणारा व्यक्ती कायद्याच्या कचाट्यातून सुटत नाही.