जय अम्बे गौरी आरतीचे महत्त्व
मां अंबे गौरी, देवी दुर्गाचे सौम्य आणि कल्याणकारी स्वरूप आहे, जे भक्तांना अभय प्रदान करते आणि त्यांचे सर्व दुःख दूर करते. या आरतीचे पठण केल्याने अनेक आध्यात्मिक आणि मानसिक लाभ मिळतात:
- मनःशांती: आरतीचे मधुर आणि भक्तिपूर्ण बोल मनाला शांत करतात, तणाव आणि चिंता दूर करतात.
- सकारात्मक ऊर्जेचा संचार: मां गौरीच्या स्तुतीने घरात आणि मनात सकारात्मक ऊर्जेचा प्रवाह वाढतो, ज्यामुळे निराशा दूर होते.
- इच्छापूर्ती: खऱ्या मनाने केलेली आरती मां गौरीला प्रसन्न करते आणि भक्तांच्या मनोकामना पूर्ण होतात.
- भयमुक्ती: मां दुर्गा शक्तीचे प्रतीक मानल्या जातात. त्यांची आरती केल्याने सर्व प्रकारची भीती आणि असुरक्षिततेची भावना दूर होते.
- कष्ट निवारण: मां गौरी आपल्या भक्तांचे सर्व कष्ट आणि अडथळे दूर करणाऱ्या मानल्या जातात.
- आध्यात्मिक उन्नती: नियमितपणे आरती केल्याने व्यक्तीची आध्यात्मिक चेतना जागृत होते आणि तो ईश्वराच्या जवळ असल्याचे अनुभवतो.
जय अम्बे गौरी आरतीचे बोल (संपूर्ण मराठीत)
येथे जय अम्बे गौरी आरतीचे संपूर्ण बोल दिले आहेत, जे तुम्ही तुमच्या पूजेत समाविष्ट करू शकता आणि मां गौरीचा आशीर्वाद प्राप्त करू शकता:
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी।
तुजला निशिदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥१
मांग सिंदूर विराजत, टीको मृगमद को।
उज्ज्वल से दोउ नैना, चंद्रवदन नीको॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥२
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै।
रक्तपुष्प गल माला, कंठन पर साजै॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥३
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी।
सुर-नर-मुनिजन सेवत, तिनके दुखहारी॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥४
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती।
कोटिक चंद्र दिवाकर, सम राजत ज्योती॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥५
शुंभ-निशुंभ बिदारे, महिषासुर घाती।
धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥६
चण्ड-मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे।
मधु-कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥७
ब्रह्माणी, रूद्राणी, तुम कमला रानी।
आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥८
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों।
बाजत ताल मृदंगा, अरु बाजत डमरु॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥९
तुम हो जग की माता, तुम ही हो भरतार।
भक्तन की दुख हरता, सुख-संपति करतार॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥१०
भुजा चार अति शोभित, खड्ग खप्पर धारी।
मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥११
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती।
श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योती॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥१२
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी।
तुजला निशिदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी॥
ॐ जय अम्बे गौरी..॥१३
जय अम्बे गौरी आरतीचा अर्थ
आरतीच्या शब्दांचा अर्थ समजून घेतल्याने भक्ती अधिक दृढ होते. चला, या आरतीच्या प्रत्येक पदाचा अर्थ सविस्तरपणे जाणून घेऊया:
प्रथम पद: स्तुती आणि आवाहन
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी। तुजला निशिदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी॥
अर्थ: हे मां अंबे गौरी, तुझा जयजयकार असो! हे श्यामा गौरी (आईचे दुसरे रूप), तुझा जयजयकार असो! तुझा ध्यान हरि (विष्णू), ब्रह्मा आणि शिव हे त्रिमूर्ती दिवस-रात्र करतात आणि तुझी पूजा करतात.
द्वितीय पद: आईचे दिव्य स्वरूप
मांग सिंदूर विराजत, टीको मृगमद को। उज्ज्वल से दोउ नैना, चंद्रवदन नीको॥
अर्थ: तुझ्या कपाळावर सिंदूर शोभत आहे आणि कपाळावर कस्तुरीचा टिळा आहे. तुझ्या दोन्ही डोळ्यांमध्ये तेज आहे आणि तुझे मुख चंद्रासारखे सुंदर आहे.
तृतीय पद: वेशभूषेचे वर्णन
कनक समान कलेवर, रक्ताम्बर राजै। रक्तपुष्प गल माला, कंठन पर साजै॥
अर्थ: तुझे शरीर सोन्यासारखे तेजस्वी आहे आणि तू लाल वस्त्र परिधान केले आहेस, जे तुझ्यावर अत्यंत शोभून दिसत आहे. तुझ्या गळ्यात लाल फुलांची माळ सुशोभित आहे.
चतुर्थ पद: वाहन आणि शस्त्रे
केहरि वाहन राजत, खड्ग खप्पर धारी। सुर-नर-मुनिजन सेवत, तिनके दुखहारी॥
अर्थ: तुझे वाहन सिंह (केसरी) आहे, जे अत्यंत शोभायमान आहे. तू हातात खड्ग (तलवार) आणि खप्पर (कवटीचे पात्र) धारण केले आहेस. देवता, मनुष्य आणि मुनी तुझी सेवा करतात, कारण तू त्यांचे दुःख दूर करणारी आहेस.
पंचम पद: आभूषण आणि तेज
कानन कुण्डल शोभित, नासाग्रे मोती। कोटिक चंद्र दिवाकर, सम राजत ज्योती॥
अर्थ: तुझ्या कानात कुंडल शोभत आहेत आणि नाकाच्या टोकावर मोती चमकत आहे. तुझे तेज कोट्यवधी चंद्र आणि सूर्यांसारखे प्रकाशित होते.
षष्ठ पद: राक्षसांचा संहार
शुंभ-निशुंभ बिदारे, महिषासुर घाती। धूम्र विलोचन नैना, निशदिन मदमाती॥
अर्थ: तू शुंभ आणि निशुंभ यांसारख्या शक्तिशाली राक्षसांचा नाश केला आहेस आणि महिषासुर या महाबलवान असुरचा वध केला आहेस. तुझ्या डोळ्यांमध्ये धुम्रसारखी लालिमा आहे, जी दिवस-रात्र उन्मत्त (क्रोधित) राहते.
सप्तम पद: इतर राक्षसांचा वध
चण्ड-मुण्ड संहारे, शोणित बीज हरे। मधु-कैटभ दोउ मारे, सुर भयहीन करे॥
अर्थ: तू चंड आणि मुंड या राक्षसांचा संहार केला आहेस आणि रक्तबीज (ज्याच्या रक्ताच्या थेंबातून नवीन राक्षस जन्माला येत होते) याचा वध केला आहेस. तू मधु आणि कैटभ या दोन असुरंनाही मारले आहेस, ज्यामुळे देवांना भयमुक्त केले आहेस.
अष्टम पद: देवतेचे स्वरूप
ब्रह्माणी, रूद्राणी, तुम कमला रानी। आगम निगम बखानी, तुम शिव पटरानी॥
अर्थ: तूच ब्रह्माणी (ब्रह्माची शक्ती), रुद्राणी (शिवाची शक्ती) आणि कमला राणी (लक्ष्मीचे स्वरूप) आहेस. वेद आणि शास्त्रांमध्ये (आगम-निगम) तुझी महिमा गायली आहे. तू भगवान शिवाच्या पटरानी (मुख्य पत्नी) आहेस.
नवम पद: देवांचे नृत्य
चौंसठ योगिनी मंगल गावत, नृत्य करत भैरों। बाजत ताल मृदंगा, अरु बाजत डमरु॥
अर्थ: चौसष्ठ योगिनी तुझ्यासाठी मंगल गीत गातात आणि भैरव (भगवान शिवाचे एक रूप) नृत्य करतात. ताल, मृदंग आणि डमरू यांसारखी वाद्ये वाजत आहेत, जी तुझी कीर्ती गात आहेत.
दशम पद: जगाची माता
तुम हो जग की माता, तुम ही हो भरतार। भक्तन की दुख हरता, सुख-संपति करतार॥
अर्थ: तूच या जगाची माता आहेस आणि तूच याचे पालनपोषण करणारी आहेस. तू आपल्या भक्तांचे दुःख दूर करणारी आणि त्यांना सुख-संपत्ती प्रदान करणारी आहेस.
एकादश पद: भुजा आणि वरदान
भुजा चार अति शोभित, खड्ग खप्पर धारी। मनवांछित फल पावत, सेवत नर नारी॥
अर्थ: तुझ्या चार भुजा अत्यंत शोभिवंत आहेत, ज्यात तू खड्ग आणि खप्पर धारण केले आहेस. जे नर आणि नारी तुझी सेवा करतात, ते आपल्या मनःकामना पूर्ण करतात.
द्वादश पद: आरतीची थाळी
कंचन थाल विराजत, अगर कपूर बाती। श्रीमालकेतु में राजत, कोटि रतन ज्योती॥
अर्थ: सोन्याच्या थाळीत अगर, कापूर आणि वाती सुशोभित आहेत (आरतीसाठी). श्रीमालकेतू पर्वतावर तुझा प्रकाश कोट्यवधी रत्नांसारखा प्रकाशित होत आहे.
त्रयोदश पद: अंतिम आवाहन
जय अम्बे गौरी, मैया जय श्यामा गौरी। तुजला निशिदिन ध्यावत, हरि ब्रह्मा शिवरी॥
अर्थ: हे मां अंबे गौरी, तुझा जयजयकार असो! हे श्यामा गौरी, तुझा जयजयकार असो! तुझा ध्यान हरि (विष्णू), ब्रह्मा आणि शिव हे त्रिमूर्ती दिवस-रात्र करतात आणि तुझी पूजा करतात.
आरती करण्याची योग्य पद्धत
मां अंबे गौरीची आरती खऱ्या मनाने आणि श्रद्धेने केली पाहिजे. येथे काही सामान्य पायऱ्या दिल्या आहेत:
- स्वच्छता: आरती करण्यापूर्वी स्वतःला आणि पूजा स्थळाला स्वच्छ करा.
- दिवा प्रज्वलित करा: एका थाळीत दिवा (तूप किंवा तेलाचा), कापूर, अगरबत्ती, धूप आणि फुले ठेवा. दिवा प्रज्वलित करा.
- आसन ग्रहण करा: शांत मुद्रेत आसनावर बसा किंवा उभे रहा.
- आरती करा: दिवा आई गौरीच्या मूर्ती किंवा चित्रासमोर घड्याळाच्या दिशेने फिरवत आरती म्हणा.
- घंटा वाजवा: आरती करताना घंटा किंवा शंख वाजवणे शुभ मानले जाते.
- कापूर जाळा: आरतीच्या शेवटी कापूर जाळून आईला समर्पित करा.
- आरती घ्या: आरती पूर्ण झाल्यावर आपले हात दिव्याच्या ज्योतीवरून फिरवा आणि नंतर ते आपल्या कपाळावर आणि डोळ्यांवर लावा, हे आशीर्वाद घेण्याचे प्रतीक आहे.
- प्रणाम: मां गौरीला प्रणाम करा आणि आपल्या प्रार्थना व्यक्त करा.
जय अम्बे गौरी आरतीचे पठण कधी करावे?
ही आरती कोणत्याही वेळी केली जाऊ शकते, जेव्हा तुम्हाला मां गौरीचा आशीर्वाद हवा असेल. तथापि, काही विशेष प्रसंग आणि वेळा यासाठी अत्यंत शुभ मानल्या जातात:
- नवरात्र: मां दुर्गाच्या नऊ दिवसांच्या उत्सवात या आरतीचे विशेष महत्त्व आहे. दररोज संध्याकाळी देवी मंदिरांमध्ये आणि घरांमध्ये ही आरती केली जाते.
- दुर्गा पूजा: दुर्गा पूजेदरम्यानही या आरतीचे पठण अनिवार्यपणे केले जाते.
- दैनिक पूजा: तुम्ही तुमच्या दररोजच्या सकाळच्या किंवा संध्याकाळच्या पूजेत ही आरती समाविष्ट करू शकता.
- शुभ प्रसंग: कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात करण्यापूर्वी किंवा एखाद्या विशेष मनोकामना पूर्ण करण्यासाठीही ही आरती केली जाऊ शकते.
- शुक्रवार: शुक्रवार हा दिवस देवीला समर्पित असतो, त्यामुळे या दिवशी आरती करणे विशेष फलदायी मानले जाते.
निष्कर्ष
जय अम्बे गौरी आरती केवळ शब्दांचा संग्रह नाही, तर मां दुर्गाप्रती असीम श्रद्धा आणि प्रेमाची अभिव्यक्ती आहे. तिच्या शब्दांमध्ये आईची शक्ती, सौंदर्य आणि कल्याणकारी स्वरूपाचे विस्तृत वर्णन आहे. ही आरती गाऊन आणि तिचा अर्थ समजून घेऊन, आपण मां गौरीशी एक खोल नाते अनुभवू शकतो आणि तिच्या दिव्य आशीर्वादांना आपल्या जीवनात आमंत्रित करू शकतो. म्हणून, आपल्या पूजेत या पवित्र आरतीचा समावेश करा आणि मां अंबे गौरीच्या कृपेने आपले जीवन सुख, शांती आणि समृद्धीने परिपूर्ण करा.
