चेहऱ्यावरचा पिंपल (पुरळ) ५ मिनिटांत घालवा? सत्य आणि सोपे उपाय

पिंपल (पुरळ) ५ मिनिटांत गायब होईल का?

सकाळी उठल्यावर चेहऱ्यावर अचानक पिंपल दिसणे खूप सामान्य आहे. जर तुम्हाला फोटो काढायचे असतील, बाहेर जायचे असेल किंवा महत्त्वाची मीटिंग असेल, तर ‘५ मिनिटांत पिंपल कसा काढायचा’ हा विचार मनात येणे स्वाभाविक आहे. पण घाईघाईत केलेला चुकीचा उपाय त्या लहानशा पिंपलला अधिक त्रासदायक बनवू शकतो. खरं सांगायचं तर, पाच मिनिटांत पिंपलची समस्या पूर्णपणे संपवणारा कोणताही खात्रीशीर उपाय नाही. काही सोप्या टिप्स तुम्हाला तो पिंपल न फोडण्यास किंवा तो कमी दिसण्यास मदत करू शकतात. आराम मिळणे, पिंपल लहान दिसणे आणि तो पूर्णपणे बरा होणे या तीन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. आपण यातील फरक समजून घेऊया.

प्रत्येक पिंपल वेगळा असतो

चेहऱ्यावरचा छोटा पांढरा पिंपल, लालसर आणि सुजलेला पिंपल किंवा त्वचेखालील खोलवरची वेदनादायक गाठ हे सर्व दिसायला आणि अनुभवायला वेगळे असतात. त्यामुळे, एखाद्या व्हिडिओमध्ये दाखवलेला उपाय तुमच्या चेहऱ्यावर जसाच्या तसा वापरणे योग्य नाही. केवळ फोटो पाहूनही पिंपलची नेमकी ओळख पटणे नेहमीच शक्य नसते. NHS नुसार, पिंपल्स (Acne) हे त्वचेची छिद्रे (pores) बंद झाल्यामुळे आणि सूज (inflammation) आल्यामुळे होतात. याला केवळ ‘चेहरा अस्वच्छ आहे’ असे समजणे चुकीचे आहे. वारंवार चेहरा धुणे किंवा जोरजोरात घासणे हा यावरचा थेट उपाय नाही. जर तुम्हाला वाटत असेल की तुम्ही स्वच्छतेत चूक केली आहे, तर स्वतःला दोष देण्याची गरज नाही. पिंपलचा वेदना, त्याची खोली, आजूबाजूच्या त्वचेतील बदल आणि तो वारंवार येणे या गोष्टी डॉक्टरांना सांगताना अधिक उपयुक्त ठरतात. केवळ ‘तो किती वाईट दिसतोय’ यापेक्षा अधिक माहिती उपचारांची निवड करण्यास मदत करते.

आज घाईत काय करावे?

तुमचा चेहरा हलक्या हातांनी स्वच्छ करा. तुम्ही नेहमी वापरत असलेला सौम्य क्लीन्झर (gentle cleanser) वापरा. स्वच्छ टॉवेलने हलकेच टिपून चेहरा सुकवा. नवीन पिंपलसाठी आजच अनेक सीरम, स्क्रब किंवा घरगुती पेस्ट वापरण्याची गरज नाही. दिवसाची सुरुवात जितकी सोपी ठेवाल, तितक्या कमी गोष्टींची काळजी घ्यावी लागेल. पिंपलला नखे, सुई किंवा बोटांनी फोडण्याचा प्रयत्न करू नका. ‘फक्त पांढरा भाग काढून टाकूया’ या विचाराने नंतर चेहऱ्यावर डाग राहू शकतो. AAD (American Academy of Dermatology) च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, पिंपल दाबणे टाळावे. पिंपलला शांत सोडणे हा देखील त्याच्या काळजीचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

जर तुम्हाला मेकअप करायचा असेल, तर नॉन-कॉमेडोजेनिक (non-comedogenic) म्हणजे त्वचेची छिद्रे बंद न करणारा पर्याय निवडा. मेकअपसाठी वापरलेले ब्रश किंवा स्पंज स्वच्छ ठेवा आणि रात्री झोपण्यापूर्वी मेकअप पूर्णपणे काढून टाका. मेकअप पिंपल लपवू शकतो, पण तो बरा करत नाही. फोटोसाठी कव्हरेज हवे असल्यास, ते केवळ त्या उद्देशाने वापरा.

सत्य: उपचारांना वेळ लागतो

AAD नुसार, योग्य उपचारांनी नवीन पिंपल्स कमी दिसण्यासाठी साधारणपणे ४ ते ८ आठवडे लागू शकतात. हा प्रत्येक व्यक्तीसाठी निश्चित कालावधी नाही आणि एका पिंपलच्या बरे होण्याचा काऊंटडाऊनही नाही. ‘आज लावले आणि उद्या चेहरा साफ’ अशी अपेक्षा नियमित उपचारांशी जुळत नाही. हायड्रोकोलॉइड पिंपल पॅच (Hydrocolloid pimple patch) काही पिंपल्सना झाकण्यासाठी आणि त्यांना फोडण्यापासून वाचवण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतो. पण याला चेहऱ्यावरील सर्व पिंपल्स किंवा खोलवरच्या गाठींवरचा जादुई उपाय समजू नका. पॅकेटवरील सूचनांचे पालन करा; जळजळ होत असल्यास पॅच काढून टाका. पॅच काढल्यानंतर दिसणारा पांढरा पदार्थ म्हणजे पिंपल पूर्णपणे बाहेर आला आहे असे मानणे चुकीचे आहे. आजचा उद्देश पिंपलला आणखी खराब होण्यापासून वाचवणे हा असू शकतो. पुढील काही दिवसांत वेदना आणि नवीन पिंपल्सवर लक्ष ठेवा. दर तासाला आरशात पाहिल्याने उपचारांचा परिणाम वाढत नाही. पिंपल दाबू नका; उपचारांना वेळ द्या.

कोणते घरगुती उपाय टाळावेत?

टूथपेस्ट हा पिंपलवरचा उपाय नाही. AAD विशेषतः याची शिफारस करत नाही कारण त्यातील घटक त्वचेला त्रास देऊ शकतात. घरात सहज उपलब्ध असणे आणि त्वचेसाठी योग्य असणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. हाच नियम लिंबू, कडक स्क्रब आणि तीव्र घरगुती मिश्रणांवर विचार करताना लक्षात घ्या. जर एखाद्या उपायात ‘थोडी जळजळ होणे आवश्यक आहे’ असे सांगितले जात असेल, तर सावध रहा. जळजळीला उपचाराचा परिणाम मानून त्याच ठिकाणी पुन्हा पुन्हा तेच लावू नका. चेहऱ्याचा फोटो पाहून कोणी अनोळखी व्यक्ती स्टिरॉइड क्रीम (steroid cream) देत असेल, तर त्याचे नाव आणि घटक न जाणून घेता वापरू नका. तुमच्या मित्राचा एक पिंपल लवकर बरा झाला असेल, याचा अर्थ असा नाही की तो त्याच्या उपायामुळेच झाला. कदाचित तो पिंपल नैसर्गिकरित्या बरा होण्याच्या मार्गावर असेल. एका अनुभवावरून सर्वांसाठी उपाय काढणे सोपे असले तरी ते विश्वासार्ह नाही.

औषध निवडायचे असल्यास कुठून सुरुवात करावी?

सौम्य पिंपल्ससाठी बेंझॉयल पेरोक्साइड (benzoyl peroxide) किंवा सॅलिसिलिक ऍसिड (salicylic acid) सारखे घटक उपयुक्त ठरू शकतात, परंतु प्रत्येक घटकाची गरज वेगळी असते. यांना खरेदी करण्याच्या यादीत समाविष्ट करून एकाच वेळी वापरणे सुरू करू नका. तुमच्या त्वचेचा प्रकार, जुन्या ऍलर्जी आणि तुम्ही सध्या वापरत असलेल्या उत्पादनांबद्दल फार्मासिस्ट (pharmacist) किंवा त्वचा रोग तज्ञांशी (dermatologist) बोला. उत्पादनाचे लेबल वाचणे महत्त्वाचे आहे. जास्त प्रमाणात लावल्याने लगेच परिणाम मिळेल याची खात्री नसते. कोणतेही नवीन उत्पादन निवडल्यास, त्याचे नाव, वापर सुरू करण्याची तारीख आणि त्वचेवर होणारी जळजळ किंवा त्रास नोंदवून ठेवा. यामुळे नंतर ‘मी सर्व काही वापरले होते’ असे म्हणण्याऐवजी डॉक्टरांना स्पष्ट माहिती देता येईल. गर्भधारणा, गर्भधारणेची योजना आखत असल्यास किंवा स्तनपान करत असल्यास, डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय स्वतःहून पिंपलवरील उपचार सुरू करू नका. प्रिस्क्रिप्शन टॅब्लेट, अँटीबायोटिक क्रीम किंवा रेटिनॉइड्स (retinoids) दुसऱ्या कोणाच्या तरी सल्ल्यावर कॉपी करू नका. हा लेख वैयक्तिक औषधोपचार ठरवत नाही.

डॉक्टरांना कधी भेटावे?

खोलवर वेदना देणारे पिंपल्स, चेहऱ्यावर डाग पडणे किंवा वारंवार तीच समस्या उद्भवत असल्यास त्वचा रोग तज्ञांशी (dermatologist) बोला. AAD नुसार, अशा प्रकारच्या पिंपल्ससाठी बाजारात मिळणारे उत्पादने पुरेशी नसतात. उपचार घेण्यासाठी पिंपल्स खूप जास्त खराब होण्याची वाट पाहण्याची गरज नाही. पिंपलच्या आसपास लालसरपणा वेगाने पसरणे, जास्त सूज येणे, ताप येणे किंवा डोळ्यांच्या जवळ त्रास होत असल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्या. तपासणीशिवाय याला सामान्य पिंपल समजून दुर्लक्ष करू नका. जर तुम्हाला बरे वाटत नसेल, तर ‘उद्या फोटो आहे’ यापेक्षा आरोग्याला प्राधान्य द्या. जर पिंपल्समुळे तुम्ही लोकांशी बोलणे टाळत असाल किंवा तुम्हाला खूप तणाव येत असेल, तर ही गोष्ट देखील डॉक्टरांना सांगण्यासारखी आहे. समस्या केवळ फोटोमध्ये दिसणाऱ्या पिंपल्सच्या संख्येपुरती मर्यादित नसते.

आजसाठी तीन सोपे निर्णय

आजसाठी तीन निर्णय पुरेसे आहेत: पिंपल दाबू नका, नवीन आणि तीव्र उपाय वापरू नका आणि आवश्यकतेनुसार सौम्य काळजी घ्या. कोणत्याही कार्यक्रमापूर्वी शेवटच्या क्षणी त्वचेवर प्रयोग करण्यापेक्षा, तुम्ही सहन करू शकता अशी नियमित दिनचर्या पाळणे चांगले. स्वच्छ चेहरा दाखवण्याच्या दबावामुळे तुम्ही हानिकारक पर्यायांकडे वळू नका. पुढील काही आठवड्यांसाठी तुमची दिनचर्या इतकी सोपी ठेवा की काम, कॉलेज किंवा प्रवासातही ती पाळता येईल. जर डॉक्टरांनी काही उपचार योजना दिली असेल, तर त्यांच्या सूचनांचे पालन करा. उपचारांमध्ये बदल करायचा असल्यास त्याचे कारण सांगा, केवळ दुसऱ्या व्यक्तीच्या चमकदार फोटो पाहून निर्णय घेऊ नका. फोटोंची तुलना करताना, प्रकाशयोजना समान ठेवा आणि फिल्टर काढून टाका. रोजच्या लहान बदलांवर अंतिम निर्णय देण्याऐवजी नियमित अंतराने प्रगतीचे मूल्यांकन करा. सुधारणा केवळ पिंपल गायब होण्यापुरती मर्यादित न ठेवता; कमी वेदना आणि कमी नवीन पिंपल्स येणे यावरही लक्ष द्या.

FAQ

• काय बर्फाने पिंपल लगेच जातो?
  नाही. थंडीमुळे काही काळासाठी आराम मिळू शकतो, पण हा पिंपल्सवरचा उपचार नाही. थेट बर्फ त्वचेवर घासू नका; त्वचा बधिर झाल्यास किंवा दुखल्यास थांबा.
• काय टूथपेस्ट रात्रभर लावू शकतो?
  नाही. पिंपल्सवरील उपचार म्हणून याचा वापर करू नका. त्वचेला त्रास होण्याचा धोका आहे; पिंपल लवकर सुकवण्याचा प्रयत्न उलट परिणाम करू शकतो.
• काय पिंपल पॅच सर्व पिंपल्सवर काम करतो?
  नाही. पॅचची उपयुक्तता पिंपलचा प्रकार आणि उत्पादनावर अवलंबून असते. खोलवरच्या वेदनादायक गाठी किंवा चेहऱ्यावरील सर्व पिंपल्ससाठी याला पुरेसा उपचार मानू नका.
• किती दिवसात चेहरा साफ होईल?
  याचे निश्चित उत्तर नाही. पिंपलचा प्रकार आणि उपचार पद्धती यावर ते अवलंबून असते. नियमित पिंपल उपचारांचे परिणाम साधारणपणे आठवड्यांमध्ये दिसून येतात.
• काय पिंपल्स असताना मेकअप करणे टाळावे?
  प्रत्येक व्यक्तीसाठी हे आवश्यक नाही. नॉन-कॉमेडोजेनिक उत्पादने आणि स्वच्छ ब्रश वापरा, मेकअप काढून टाका आणि जळजळ होत असल्यास वापर थांबवून डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

स्रोत: AAD, NHS

आरोग्य अस्वीकरण: हा लेख सामान्य माहितीसाठी आहे. हा तुमच्या आजाराचे निदान, वैयक्तिक उपचार किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याचा पर्याय नाही. कोणतेही औषध, सप्लिमेंट किंवा स्किन ट्रीटमेंट सुरू करण्यापूर्वी पात्र डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. गंभीर किंवा अचानक दिसणाऱ्या लक्षणांसाठी वैद्यकीय मदत घ्या.